Әлемдік экономика жаңа сынақтарға тап болды. Пандемиядан кейінгі кезең тұрақсыздықпен сипатталды. Кейбір жақсаруларға қарамастан, қалпына келу қарқыны біркелкі емес. Жалпы өсу деңгейі дағдарысқа дейінгі деңгейден төмен. БҰҰ мәліметінше, 2025 жылы әлемдік ЖІӨ өсімі 2,8%-ды құрайды.
Экономикалық орта
Экономикалық белсенділік тұрақты, бірақ шектеулі. Өнімділік төмен, қарыз деңгейі жоғары, демографиялық өзгерістер де өсімді тежеп отыр. 2010–2019 жылдары жаһандық ЖІӨ-нің орташа өсімі 3,2%-ды құрады. Қазіргі баяулау пандемия, геосаяси қақтығыстар мен климаттың өзгеруі салдарынан туындап отыр.
Есепте құрылымдық қиындықтарға ерекше назар аударылады. Инфрақұрылымға инвестицияның төмендігі мен дамушы елдердегі қаржыландыру тапшылығы басты мәселе болып отыр. 2024 жылы елдер арасындағы табыс теңсіздігі ұлғайған.
Экономикалық өсім: дамыған және дамушы елдер
Дамыған елдердегі экономиканың өсу қарқыны төмен. Мысалы, АҚШ-та 2025 жылы өсім 1,9%-ды құрайды. Еуропада бұл көрсеткіш 1,3%-ға тең болады. Инфляцияның төмендеуі мен ақша-несие саясатының жұмсаруы құрылымдық мәселелерді толық шеше алмайды.
Ал дамушы елдер ауыр қиындықтарды бастан кешуде. Табыс деңгейі төмен елдерде (LDCs) ЖІӨ өсімі 2025 жылы 4,6%-ды құрайды. Бұл тұрақты даму мақсаттарына жету үшін қажет 7%-дан әлдеқайда төмен.
Инфляция мен қаржылық мәселелер
Әлемдік инфляция төмендеуде. 2024 жылы оның деңгейі 4%-ды құрады, ал 2025 жылы 3,4%-ға дейін азаяды деп күтілуде. Бірақ бұл үрдіс аймақтарда әртүрлі. Дамыған елдерде инфляция 2,2%-ға дейін төмендейді, ал дамушы елдерде ол 5,1%-ға жетеді.
Азық-түлік инфляциясы ерекше өзекті мәселе. Дамушы елдерде халықтың жартысына жуығы азық-түлік бағасының өсуінен зардап шегуде. Мысалы, Африкада инфляция кейбір елдерде 10%-дан жоғары деңгейде сақталуда.
Мемлекеттік қарыз да өсіп келеді. 2024 жылы жаһандық мемлекеттік қарыз ЖІӨ-нің 95,1%-на жетті. Дамушы елдер кірістерінің 11,1%-ын қарыз қызметіне жұмсайды.
Сауда және инвестиция
Әлемдік сауда 2023 жылғы құлдыраудан кейін қалпына келуде. 2024 жылы сауда көлемінің өсуі 3,4%-ды құрады. Негізгі үлес қызмет көрсету саласындағы сауданың артуымен байланысты. Мысалы, халықаралық туризм кірістері пандемияға дейінгі деңгейге жақындады.
Алайда инвестициялық белсенділік төмен. 2024 жылы жаһандық инвестициялардың өсуі тек 3,4%-ды құрады. Африка мен Батыс Азия елдерінде қарызды өтеу шығындары инвестицияларды тежеп отыр.
Еңбек нарығы
Дамыған елдерде жұмыссыздық деңгейі төмендеді. Бірақ дамушы елдерде жағдай күрделі. Жастар арасындағы жұмыссыздық Африка, Оңтүстік Азия және Латын Америкасы үшін басты проблема болып отыр.
2025 жылға болжам
2025 жылға арналған негізгі болжам қалыпты оптимизмге негізделген. Әлемдік экономиканың қалпына келуі жалғасады деп күтілуде. Бірақ негізгі тәуекелдер сақталады: геосаяси қақтығыстар, жоғары қарыз жүктемесі және климаттық өзгерістер.
БҰҰ деректері бойынша, тұрақты өсім үшін халықаралық ынтымақтастықты күшейту қажет. Әсіресе дамушы елдерді қолдауға ерекше назар аудару керек.
Жаһандық экономика бірден әрекет етуді талап ететін қиындықтарға тап болып отыр. Халықаралық қауымдастық бар күшін салып, тұрақты болашаққа қол жеткізуі тиіс.
Дереккөз: United Nations (2025). World Economic Situation and Prospects 2025.


