2010 жылдан 2024 жылға дейінгі кезеңде Ұлыбритания экономикасы өз уақытындағы ең күрделі мәселелердің бірі – өнімділіктің тоқырауымен бетпе-бет келді, бұл мәселе инвестиция тапшылығымен тығыз байланысты болды. Экономикалық өсуді ынталандыруға бағытталған күш-жігерге қарамастан, өнімділіктің нақты көрсеткіштері төмен деңгейде қалды, бұл экономиканың әлеуетін тежеді.
Бұл мақалада біз инвестиция тапшылығының өнімділікке қалай әсер еткенін, тек қана Фискалдық зерттеулер институтының (IFS) «Консерваторлар және экономика, 2010-24» есебіндегі деректер мен талдауларға сүйене отырып қарастырамыз.
Өнімділік: Ұлыбритания экономикасының басты мәселесі
Еңбек өнімділігі – елдің экономикалық денсаулығының ең маңызды көрсеткіштерінің бірі. 2010-2024 жылдар аралығында Ұлыбритания өнімділіктің күтілгеннен әлдеқайда тереңірек тоқырау проблемасына тап болды. IFS деректері бойынша, орташа жылдық өнімділік өсімі 1%-дан төмен деңгейде қалып, тарихи нормалар мен басқа G7 елдерінің көрсеткіштерінен айтарлықтай артта қалды.
Бұл құбылыстың себептерінің бірі – жаңа технологиялар мен басқару әдістерін енгізудің баяулығы, бұл еңбек тиімділігінің өсуін шектеді. Германия және АҚШ сияқты елдер өндірістік қуаттарды жаңартуға және жұмысшылардың біліктілігін арттыруға белсенді түрде инвестиция салған кезде, Ұлыбритания инвестиция тапшылығына тап болып, бұл өнімділікке теріс әсер етті.
Сонымен қатар, инфрақұрылым мен ғылыми зерттеулерге инвестиция салудың жетіспеушілігі өнімділіктің өсуін тежейтін тағы бір фактор болды. Маңызды инфрақұрылымдық жобалар кейінге қалдырылды немесе жеткілікті түрде қаржыландырылмады, бұл өндіріс секторын және қызмет көрсету саласын дамытуға кедергі келтірді.
Хроникалық инвестиция тапшылығы: Себептері мен салдары
2008 жылғы жаһандық қаржы дағдарысынан кейінгі кезеңде Ұлыбритания экономикасындағы инвестиция тапшылығы мәселесі ерекше байқалды. Келесі жылдары Ұлыбритания үкіметі фискалдық тұрақтылыққа және бюджет тапшылығын азайтуға назар аударып, мемлекеттік шығындарды, соның ішінде капиталдық салымдарды қысқартты.
IFS есебінің деректері Ұлыбританиядағы негізгі қорларға инвестиция деңгейі G7 елдері арасында ең төменгі деңгейлердің бірі болғанын көрсетеді, бұл көрсеткіш ЖІӨ-нің шамамен 16-17%-ын құрады. Сонымен бірге, Германия мен АҚШ-та бұл көрсеткіш ЖІӨ-нің 20-22%-ын құрады, бұл экономикаға әлдеқайда жоғары деңгейдегі инвестиция салуды білдіреді.
Инвестиция тапшылығы жеке секторды да қамтыды, онда компаниялар кірістерін жинақтауды жөн көріп, оларды өндірісті кеңейтуге немесе инновацияларға бағыттамады. Бұл үрдіс Ұлыбританияның Еуропалық Одақтан шығу процесі (Brexit) тудырған белгісіздікпен шиеленісе түсті, бұл көптеген компанияларды кеңейту және жаңғырту жоспарларын кейінге қалдыруға немесе болдырмауға мәжбүр етті.
Инвестиция тапшылығының салдары төмен өнімділіктен көрінді, бұл өз кезегінде жалақының өсуіне және өмір сүру деңгейіне теріс әсер етті. Ел экономикасы дамудың жаңа деңгейіне көтерілу мүмкіндігінен айырылды, бұл әсіресе өнімділік сенімді қарқынмен өскен басқа G7 елдерімен салыстырғанда айқын байқалды.
Өнеркәсіптік және аймақтық диспропорциялар
Инвестиция тапшылығы Ұлыбритания экономикасындағы өнеркәсіптік және аймақтық диспропорцияларды да күшейтті. Лондонды қоса алғанда, оңтүстік аймақтар дәстүрлі түрде көбірек инвестиция тартып отырса, елдің солтүстік және орталық аймақтары капиталдың жетіспеушілігінен зардап шекті. Бұл елдің әртүрлі бөліктері арасындағы экономикалық алшақтықтың одан әрі тереңдеуіне әкелді.
Машина жасау және химия өнеркәсібі сияқты өндіріс салалары да инвестиция тапшылығы салдарынан қолайсыз жағдайларға тап болды. Қызмет көрсету секторы, әсіресе Лондонда өсе берсе, өндіріс секторы ескірген инфрақұрылым және білікті кадрлардың жетіспеушілігімен байланысты қиындықтарға тап болды. Бұл ел бойынша өнімділіктің өсуіне кедергі болды.
Қорытынды
2010-2024 жылдар аралығындағы кезең Ұлыбритания экономикасы үшін күрделі сынақтар кезеңі болды. Өнімділіктің тоқырауы және инвестиция тапшылығы елді қиын жағдайға қалдырған тұйық шеңберді құрады. Капитал салымдарының жеткіліксіздігі, мемлекеттік және жеке секторларда да, еңбек тиімділігінің төмендеуіне және экономикалық дамуды тежеуге әкелді.
Бұл мәселелерді еңсеру үшін инфрақұрылымға, ғылыми зерттеулерге және адами капиталды дамытуға инвестицияларды ұлғайту жөнінде батыл шаралар қажет. Тек осылайша Ұлыбритания өнімділігін қалпына келтіріп, болашақта тұрақты экономикалық өсуді қамтамасыз ете алады.
Дайындаған: Ален Серік, Economy.kz порталының сарапшысы


