EC[ON]OMY

kaz

/rus

/eng

Жазылым
Menu

САРАПШЫ ПІКІРІ

Теңгенің әлсіреуі: Негізгі себептері мен болашағы

/ / Қаржы

Соңғы 15 жылда теңге АҚШ долларына қатысты тұрақты түрде әлсіреп келеді. Соңғы уақытта бұл тақырып қоғамда да, сарапшылар арасында да жиі талқылануда. Кейбірі теңге жыл соңына дейін нығаяды десе, енді біреулер керісінше — әлсірейді дейді. Кей сарапшылар “600 теңге болады” десе, басқалары “1000 теңгеге дейін баруы мүмкін” деп болжайды.

Ұзақмерзімді тренд: теңге неге әлсірейді?

Ұлттық валютаның құнсыздануының бір себебі — еліміздің сыртқы және ішкі экономикалық ахуалы. Бұл факторларды төлем балансының көрсеткіштері, нақтырақ айтсақ, ағымдағы операциялар шоты арқылы бағалауға болады.

Мұны компанияның рейтингімен салыстыруға болады: табысты компанияның акциялары мен облигацияларына сенім артады, ал шығынға батып жатса — керісінше, сенім азаяды. Сол сияқты, егер елге келетін валюта аз, ал кететін валюта көп болса — теңгеге деген сенім төмендеп, ол әлсірей түседі.

Ағымдағы операциялар шоты: не кіріп, не шығып жатыр?

Қазақстанда экспорт дәстүрлі түрде импорттан жоғары. 2024 жылы шикі мұнайдың экспорты жалпы экспорттың 52,5%-ын құрады. Яғни “таза экспорт” жағымды және ол теңгеге оң әсер етеді.

Бірақ “ағымдағы операциялар шоты” 2024 жылы да теріс көрсеткіште қалды. Себебі “табыстар балансының” минусы тым үлкен. Бұл дегеніміз — шетелдік инвесторлар Қазақстаннан тапқан табысын шетелге шығарып жатыр, ал қазақстандықтар шетелден бұндай табыс ала алмай отыр. Бұл айырмашылық теңгеге кері әсер етеді.

Қарапайым мысал: елдің экономикасын компания деп елестетіңіз. Экспорт — бұл табыс. Импорт — өнімді жасауға кеткен шығын. Ал табыстар балансы — шетелге төленетін тұрақты төлемдер (дивиденд, сыйақы, т.б.). Егер табыс шығынды жаппаса, компания қарыз алады — ел де солай: валюта жетіспегенде Ұлттық банк резервтерін сатады немесе сырттан қарыз алады.

2022 жылдағы ерекшелік

2022 жылы мұнай бағасы өте жоғары болды — Brent бағасы орташа есеппен 100 доллардан асты. Бұл экспортты күрт өсірді, теңгеге үлкен қолдау көрсетті. Сол себепті 2022 жылы теңге біршама нығайды.

Қорытынды

Қазірдің өзінде теңгенің әлсіреуіне негізгі себептер бар:

•  Экспорттың валюталық түсімі — теңге үшін қолдау

•  Табыс балансының тапшылығы — теңгеге қысым

•  Сыртқа кететін инвестициялық табыс — тұрақты шығын

Сол себепті, қазіргі жағдай сақталса, теңгенің әлсіреуі жалғаса береді. Бұл — ішкі де, сыртқы да факторлардың әсерінен қалыптасқан жүйелі үрдіс.

 

 

Тоқтасын Бақберген, макроэкономист, BCC Invest, арнайы www.economyKZ.org үшін

Related Posts

Scroll to Top

Discover more from EC[ON]OMY

Subscribe now to keep reading and get access to the full archive.

Continue reading