Соңғы жылдары Қазақстанның экономикасы ұлттық байлықтың тұрақтылығын сынап көретін қиындықтарға тап болуда. 2023 жылғы ЖІӨ құрылымына жасалған толық талдау көрсеткендей, еңбекақының ЖІӨ-дегі үлесі 30,7% құрап, 2029 жылға дейін халықтың табыстарын арттыру бағдарламасында белгіленген 34,5% мақсатты көрсеткіштен айтарлықтай төмен. Бұл ауытқу экономикадағы мүмкін болатын құрылымдық сәйкессіздіктер туралы сұрақтар туғызады, олар еңбекақының өсуі мен өмір сүру деңгейін шектеуі мүмкін.
Еңбекақының секторлық бөлінуін талдау кезінде байқалатындай, бөлшек және көтерме сауда (20,8%) және өңдеу өнеркәсібі (10,9%) сияқты негізгі салалар экономикалық белсенділікке маңызды үлес қосады. Дегенмен, сумен жабдықтау және жылжымайтын мүлік операциялары сияқты салалардағы аз үлестер ресурстар мен инвестициялардың тиімсіз бөлінуі мүмкін екенін көрсетеді.
Макроэкономикалық теория тұрғысынан алғанда, ресурстардың теңгерімсіз бөлінуі аллокативті бұрмалануларға әкеліп соғуы мүмкін, бұл экономикалық тұрақсыздықты арттырады. Мысалы, оптималды салық салу теориясы бойынша, салық жүктемесінің тиімді бөлінуі әділ және өнімді экономикалық өсуге ықпал етуі мүмкін. Алайда, ЖІӨ-дегі жалпы пайданың үлесінің алдыңғы жылдармен салыстырғанда төмендегені байқалады (60,9%), бұл бизнес-белсенділікті ынталандыру және инвестицияларды тарту мүмкіндіктерінде мәселелер бар екенін көрсетеді.
Бұл үрдістер экономиканы қайта құру саясатын қолданудың қажеттігі туралы талқылауды ашады, мұнда аллокативті бұрмалануларды жою және теңдестірілген экономикалық өсімді ынталандыру мақсатында әрекет ету қажет. Экономикалық төзімділік концепциясы, экономиканың шоктарға бейімделу және жаңа даму жолдарын табу қабілетіне назар аударатын, экономикалық реформаларды жоспарлаудағы негізгі элемент болуы тиіс.
Сондай-ақ, ағымдағы экономикалық үрдістермен байланысты мүмкіндіктер мен қауіп-қатерлерді қарастыру маңызды. Экономикалық саясат пен стратегияларды қайта қарау барысында, халықтың өмір сүру сапасын жақсарту және елдің инвестициялық тартымдылығын арттыру механизмдерін жасауға баса назар аудару керек. Ойластырылған экономикалық жоспарлау Қазақстанның қазіргі жағдайын тұрақтандыруға ғана емес, сонымен қатар ұзақ мерзімді гүлденуге негіз салуға мүмкіндік береді.
Қуаныш Бейсенгазин,
экономист
