2025 жылғы мамырда Қазақстан азаматтары халықаралық ақша аударымдары жүйелері арқылы 68,6 млрд теңгекөлемінде 156 мың транзакция жасаған. Алдыңғы аймен салыстырғанда операция саны 3,1%-ға, ал көлемі 14,1%-ға артқан. Бұл цифрлар халықтың белсенділігін көрсеткенімен, ақшаның көп бөлігі елден тыс жерге кетіп жатқанына назар аудару керек.
Аударымдардың небәрі 4,3%-ы Қазақстан ішінде жасалған. Қалғаны – шекара асып кеткен қаражат. Бұл ел ішіндегі еңбек мигранттарының немесе шетелдегі туыстарына қаржылай көмектесетін азаматтардың белсенділігін көрсетеді.
Қазақстаннан ең көп ақша жіберілген елдер:
• Өзбекстан – 25,7 млрд ₸ (жалпы соманың 39,0%-ы)
• Ресей – 17,9 млрд ₸ (27,2%)
• Түркия – 10,6 млрд ₸ (16,1%)
• Грузия – 3,3 млрд ₸ (5,0%)
• Қырғызстан – 2,0 млрд ₸ (3,1%)
Өзбекстан бірінші орында. Бұл – Қазақстанда жұмыс істейтін өзбекстандық еңбек мигранттарының санының көптігінен. Мұндай құрылым шекарааралық экономикалық қатынастар мен халық қозғалысын көрсетеді.
Барлық аударымдардың 88,8%-ы дәл осы жүйе арқылы өткен. Бұл – «Золотая Корона» жүйесінің Қазақстандағы жеке үстемдігін көрсетеді. Western Union, MoneyGram сияқты халықаралық ойыншылардың үлесі мардымсыз.
Қазақстанға мамыр айында 50,9 мың транзакция арқылы 19 млрд теңге келген. Бұл – сыртқа кеткен қаражаттың үштен бірі ғана.
Қазақстанға ең көп ақша жіберілген елдер:
• Ресей – 4,6 млрд ₸ (24,2%)
• Ұлыбритания – 3,6 млрд ₸ (18,8%)
• Өзбекстан – 2,0 млрд ₸ (10,4%)
• АҚШ – 1,83 млрд ₸ (9,6%)
• Түркия – 1,55 млрд ₸ (8,2%)
Ұлыбритания мен АҚШ-тың бұл тізімде болуы шетелде жұмыс істеп жүрген қазақстандықтардың да саны артып келе жатқанын байқатады. Бұл – елге келетін шетелдік қаражатты көбейтудің бір жолы.
Аударым валюталарының үлесі:
• Жіберілген қаражат: доллар – 32,7%, теңге – 57,2%
• Қабылданған қаражат: доллар – 57,3%, теңге – 19,7%
Бұл доллардың әлі де халықаралық есеп айырысуда басты орын алатынын көрсетеді. Бұл мынадай салдарға алып келеді:
1. Теңгенің айырбас бағамына тәуелділік артады.
2. АҚШ-тың пайыздық саясаты біздің нарыққа әсер етеді.
3. Халықтың долларлануы экономикалық тұрақсыздыққа себеп болады.
Мына бағыттарға назар аудару керек:
• Цифрлық қызметтерді дамыту: аударым комиссиясын төмендету – халық үшін маңызды.
• Бәсекелестікті күшейту: бір жүйеге тәуелділік қауіп төндіреді.
• Аударымдар ағынын елге тарту: шетелдегі азаматтардан елге инвестиция тарту мүмкіндігі.
• Қаржылық сауаттылықты арттыру: валюта бағамдарына тәуелді болмау үшін.
СМДП арқылы ақша жіберу – бұл тек қаржылық емес, әлеуметтік құбылыс. Бұл еңбек нарығының, халық қозғалысының, валютаға деген сенімнің айнасы. Қазақстан әлі де ақша жіберуші ел ретінде қалып отыр. Бірақ бұл – экономикалық саясатты қайта ойлауға мүмкіндік.
Мемлекет үшін бұл – маңызды деректер: қаржылық реттеуді жақсарту, халықпен жұмыс істеу және ұлттық валюта тұрақтылығын арттыру жолындағы нақты құрал.