2025–2027 жылдары Қазақстан Республикасы білім беру жүйесін дамытуға айтарлықтай қаражат бағыттауды жоспарлап отыр.
Функционалдық топ «Білім беру» бойынша бюджет шығындарының жалпы сомасы 4 129 190 600 мың теңгені құрайды. Бұл қаражат жоғары және орта білім беруді, техникалық және кәсіптік оқытуды, сондай-ақ денсаулық сақтау, мәдениет және спорт саласындағы мамандарды даярлауды қоса алғанда, әртүрлі бағыттарға бөлінеді.
Осы мақалада біз шығындардың динамикасындағы өзгерістерді егжей-тегжейлі талдап, олардың ел болашағына ықтимал әсерін бағалаймыз.
Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру: 21 ғасырдың құзыреттерін қалыптастыру
Жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру кадрларын қамтамасыз ету:
- Жалпы сома: 1 683 446 709 мың теңге.
- 2025 жыл: 526 781 163 мың теңге,
- 2026 жыл: 562 170 275 мың теңге,
- 2027 жыл: 594 495 271 мың теңге.
Негізгі мақсат – 21 ғасырдың дағдыларын меңгерген ұрпақты даярлауға қабілетті өзін-өзі реттейтін жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру жүйесін құру. Осы мақсатта шетелдік студенттер санының айтарлықтай өсуі жоспарлануда, олардың үлесі 2027 жылға қарай студенттердің жалпы санының 8,5%-ын құрауы тиіс. Сонымен қатар, халықаралық білім беру бағдарламаларын және академиялық алмасуларды жүзеге асыратын университеттер саны 60%-ға дейін артады, бұл қазақстандық білім беру жүйесінің әлемдік қауымдастыққа интеграциялануының маңызды қадамы болып табылады.
Шетелдік сарапшыларды қатыстыру және жетекші университеттердің филиалдарын кеңейту:
Оқытушылық қызметке қатыстырылған шетелдік сарапшылар саны:
- 2025 жыл: 200 адам.
- 2026 жыл: 200 адам.
- 2027 жыл: 200 адам.
Жетекші шетелдік университеттердің филиалдарының саны:
- 2025 жыл: 5 бірлік.
- 2026 жыл: 6 бірлік.
- 2027 жыл: 7 бірлік.
Шетелдік мамандарды тарту және жетекші университеттердің филиалдарын ашу білім сапасын арттыруға және оқу процесіне озық тәжірибелерді енгізуге бағытталған, бұл ақыр соңында мамандарды даярлауды жақсартып, олардың халықаралық деңгейде бәсекеге қабілеттілігін арттыруы тиіс.
Сапалы мектеп білімі: қолжетімділік және функционалдық сауаттылық
Сапалы мектеп біліміне қолжетімділікті қамтамасыз ету:
- Жалпы сома: 1 291 917 954 мың теңге.
- 2025 жыл: 903 245 540 мың теңге,
- 2026 жыл: 193 252 507 мың теңге,
- 2027 жыл: 195 419 907 мың теңге.
Негізгі назар мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын арттыруға аударылады. Атап айтқанда, 2027 жылға қарай оқу жылын «4» және «5» деген бағалармен аяқтаған оқушылардың үлесі 85%-ды құрауы тиіс. Сондай-ақ үш ауысымды оқытатын мектептердің үлесін азайту жоспарлануда, бұл білім беру кеңістігінің сапасын жақсартуға мүмкіндік береді.
Оқу жетістіктерін мониторингтеу және олимпиадалардағы жетістіктер:
Оқушылардың оқу жетістіктерін қадағалау нәтижелері бойынша республикалық орташа көрсеткіштен асқан оқушылардың үлесі:
- 2025 жыл: 4 сынып – 59,7%, 9 сынып – 56,5%.
- 2026 жыл: 4 сынып – 60,7%, 9 сынып – 57,5%.
- 2027 жыл: 4 сынып – 61,7%, 9 сынып – 58,5%.
Республикалық және халықаралық олимпиадаларда жеңімпаз болған оқушылардың үлесі:
- 2025 жыл: 69,5%.
- 2026 жыл: 70%.
- 2027 жыл: 70,5%.
Оқушылардың көрсеткіштері және олардың олимпиадаларға қатысуы қабылданған шаралар мен мектеп білімінің бағыттарының тиімділігін растайды. Бұл сондай-ақ оқушылардың одан әрі білім алуға және неғұрлым күрделі білім беру процестеріне интеграциялануға дайындығының маңызды көрсеткіші болып табылады.
Техникалық және кәсіптік білім беру: еңбек нарығының талаптарына сәйкестік
Техникалық және кәсіптік білімнің қолжетімділігін қамтамасыз ету:
- Жалпы сома: 297 071 628 мың теңге.
- 2025 жыл: 90 585 337 мың теңге,
- 2026 жыл: 100 039 399 мың теңге,
- 2027 жыл: 106 446 892 мың теңге.
Бұл бағыт еңбек нарығының қажеттіліктерін қанағаттандыра алатын кадрларды даярлауға бағытталған. Маңызды компонент WorldSkills стандарттарын енгізу болып табылады, олар техникалық білімнің сапасын жақсартуға және студенттердің кәсіби дағдыларын арттыруға мүмкіндік береді.
Колледж студенттерінің стипендия мөлшерін ұлғайту:
2025 жыл: 100%.
2026 жыл: 100%.
2027 жыл: 100%.
Стипендияларды ұлғайту – студенттерді ынталандыру және кәсіптік білімнің қолжетімділігін арттыруға арналған маңызды қадам. Бұл сондай-ақ студенттерді білім беру жүйесінде ұстауға және олардың кәсіпті тереңірек меңгеруіне ықпал етеді.
Денсаулық сақтау, мәдениет және спорт салаларының мамандарын даярлау: адами капиталға инвестициялар
Денсаулық сақтау саласының мамандарын даярлау:
- Жалпы сома: 169 512 467 мың теңге.
- 2025 жыл: 56 451 789 мың теңге,
- 2026 жыл: 56 889 509 мың теңге,
- 2027 жыл: 56 171 169 мың теңге.
Бұл бюджет ауылдық аудандарда медициналық кадрлармен қамтамасыз ету деңгейін арттыруға бағытталған. 2027 жылға қарай қамтамасыз ету деңгейі 87,64%-ға жетуі тиіс, бұл аймақтарда медициналық қызметтердің сапасын жақсартудың маңызды көрсеткіші болып табылады.
Қорғаныс министрлігі үшін жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі кәсіптік білім беру мамандарын даярлау:
- Жалпы сома: 68 990 132 мың теңге.
- 2025 жыл: 21 418 557 мың теңге,
- 2026 жыл: 23 771 259 мың теңге,
- 2027 жыл: 23 800 316 мың теңге.
Бұл қаражат Астана қаласындағы Ұлттық қорғаныс университетінде, Алматы қаласындағы Құрлық әскерлері әскери институтында, Ақтөбе қаласындағы Әуе қорғаныс күштері әскери институтында және Алматы қаласындағы Радиоэлектроника және байланыс әскери-инженерлік институтында мамандар даярлауға арналған. Бұл оқу орындары білікті әскери кадрларды даярлауда маңызды рөл атқарады, бұл әсіресе халықаралық шиеленістің күшеюі жағдайында маңызды.
Мәдениет және өнер саласының мамандарын даярлау:
- Жалпы сома: 58 644 818 мың теңге.
- 2025 жыл: 19 547 392 мың теңге,
- 2026 жыл: 19 548 822 мың теңге,
- 2027 жыл: 19 548 604 мың теңге.
Негізгі назар мәдениет және өнер саласында білікті кадрларды даярлауға аударылады, олар еңбек нарығында сұранысқа ие болады. 2027 жылға қарай оқуын аяқтағаннан кейін бір жыл ішінде мамандығы бойынша жұмысқа орналасқан түлектердің үлесі 74,5%-ға жетеді деп жоспарлануда.
Ішкі істер министрлігінің қызметкерлерін оқыту және олардың біліктілігін арттыру:
- Жалпы сома: 60 923 072 мың теңге.
- 2025 жыл: 21 238 449 мың теңге,
- 2026 жыл: 19 835 603 мың теңге,
- 2027 жыл: 19 849 020 мың теңге.
Бұл қаражат Қазақстанның әртүрлі қалаларындағы академиялар мен оқу орталықтарын қоса алғанда, Ішкі істер министрлігінің жеті оқу орнында қызметкерлерді оқыту және олардың біліктілігін арттыруға бағытталған.
Спортта дарынды балаларды оқыту:
- Жалпы сома: 27 718 478 мың теңге.
- 2025 жыл: 9 209 417 мың теңге,
- 2026 жыл: 9 254 566 мың теңге,
- 2027 жыл: 9 254 495 мың теңге.
Бұл қаражат спорт саласындағы мамандарды сапалы даярлауға және оқу процесін жетілдіруге бағытталған. 2027 жылға қарай Олимпиадалық резервтің республикалық мамандандырылған мектеп-интернат-колледждерінің түлектерінің спорт шебері, халықаралық дәрежедегі спорт шебері нормативтерін орындаған түлектерінің үлесі 32%-ды құрауы тиіс.
Қорытынды
2025–2027 жылдарға арналған Қазақстандағы білім беру бюджет шығындары білім беру жүйесінің әртүрлі деңгейлері мен бағыттарын дамытуға кешенді көзқарасты көрсетеді. Жоғары, орта, кәсіптік және мектепке дейінгі білім беруде білікті кадрларды даярлауға баса назар аудару адам капиталын тұрақты экономикалық өсудің және елдің әлеуметтік дамуының маңызды инвестициясы ретінде көрсетеді. Алайда, белгіленген мақсаттарға қол жеткізу үшін бөлінген қаражатты тиімді пайдалануды және нәтижелерді тұрақты түрде бақылауды қамтамасыз етіп, мемлекеттік саясатқа қажетті түзетулерді уақтылы енгізу қажет.
Дайындаған: Лина Егель қызы
Economy.kz порталының сарапшысы
