Бір жыл бұрын Қазақстан 2030 жылға дейін метан шығарындыларын 30%-ға азайтуға уәде беріп, Глобал метан бастамасына қосылды. Елдегі мұнай-газ секторы негізгі ластаушылардың бірі болғандықтан, бұл міндеттемелерді орындау осы саладағы белсенді шараларға байланысты.
2023 жылдың желтоқсанында COP-28 саммитінде «ҚазМұнайГаз» (ҚМГ) компаниясы OGMP 2.0 бастамасына қосылған Қазақстандағы алғашқы ұйым болды. Компания үш жыл ішінде өз активтері бойынша «алтын» стандартқа жетуді жоспарлап отыр.
2024 жылдың мамыр айында ҚМГ OGMP 2.0 аясындағы алғашқы есебін ұсынды. Бірақ деректерді талдау 2021-2023 жылдардағы шығарындылар көрсеткіштерінде үлкен айырмашылықтар бар екенін көрсетті. Бұл есептеу тәсілдерінің бірыңғайланбауы және ұлттық әдістемелердің жиі өзгеруімен байланысты.
2023 жылы орташа коэффициенттерге негізделген есептеулер метан шығарындыларын 40 мың тонна деп бағаласа, халықаралық MIST бағдарламасы бұл көрсеткішті 71 мың тонна деп көрсетті. Оның ішінде:
• 31% – реттелмейтін шығарындылар;
• 29% – резервуарлардан;
• қалғаны – компрессорлар мен ұңғымалардан.
LDAR (ұңғымалардағы ақауларды анықтау және жою) шаралары аясындағы нақты өлшемдер шығарындылар көлемінің 73 мың тонна екенін көрсетті.
Метан шығарындыларын тиімді басқару үшін келесі шараларды жүзеге асыру қажет:
1. Базалық деңгей құру
LDAR әдісін тұрақты түрде қолдану метан шығарындыларын 40-70%-ға азайтып, мониторингті ашық етеді.
2. Технологияларды енгізу
Метан шығарылымдарын қысқарту үшін озық технологияларды бейімдеу қажет. ҚМГ газды ұстау жүйелерін орнатуды жоспарлап отыр. Бұл тиімділік 80-95% деңгейінде болуы мүмкін.
3. Корпоративтік стандарттарды нығайту
Метан басқару нормаларын күшейту халықаралық тәжірибеге негізделе отырып, айтарлықтай нәтижелерге қол жеткізеді.
4. Офсет жобаларын дамыту
Метан шығарындыларын өтеу жобаларын іске асыру экологияны жақсартып, жаңа қаржылық мүмкіндіктер ашады.
5. Қызмет нарығын дамыту
Метан ақауларын анықтау және жою бойынша технологиялар мен қызметтердің ішкі нарығын дамыту жаңа жұмыс орындарын ашады.
OGMP 2.0 тәжірибесі Қазақстанның реттеу жүйесін жетілдіру бағыттарын анықтауға көмектесті:
• Әдістемелерді халықаралық стандарттарға сәйкестендіру;
• Ұзақ мерзімді деректерді жинау негізінде шекті мәндерді әзірлеу;
• Операторлар үшін бейімделу кезеңін енгізу.
Алдағы жылдары Қазақстан метан шығарындыларын реттеуді күшейтіп, әр сектор үшін нақты мақсаттарды анықтайды деп күтілуде. «ҚазМұнайГаз» тәжірибесі тиімді саясат пен ұзақ мерзімді стратегияны әзірлеуге негіз бола алады.
Әлия Шалабекова, «ҚазМұнайГаз» ҰК АҚ төменкөміртекті даму департаментінің директоры, экономика ғылымдарының кандидаты, MPA
