2024 жылдың қазан айында Қазақстан халқының орташа жан басына шаққандағы номиналды табысы 206 887 теңгені құрады. Бұл 2023 жылдың қазанымен салыстырғанда 2%-ға көп. Алайда нақты жағдай басқа. Осы кезеңде халықтың нақты ақшалай табысы 6%-ға төмендеді.
Номиналды табыстар өсуде. 2024 жылдың қаңтар-қазан айларында номиналды табыс индексі өткен жылдың сол кезеңімен салыстырғанда 108,5%-ды құрады. Бірақ нақты табыс индексі 99,8%-ға ғана жетті. Бұл инфляцияның табыс өсімін толығымен жойып жатқанын көрсетеді.
Орташа көрсеткіштер өңірлер арасындағы үлкен айырмашылықтарды жасырады. Ең жоғары номиналды табыс Атырау облысында байқалды. Мұнда жан басына шаққандағы табыс 338 731 теңгені құрайды. Алматы қаласы екінші орында – 316 014 теңге. Астана үшінші орында – 288 568 теңге.
Ең төменгі табыс Түркістан облысында тіркелген. Бұл өңірде орташа табыс 125 231 теңге ғана. Түркістан мен Атырау облыстарының табыс деңгейіндегі айырмашылық 2,7 есе.
Кейбір өңірлер табыстың сенімді өсуін көрсетуде. Мысалы, Маңғыстау облысында номиналды табыс 24,8%-ға өсті. Түркістан облысында бұл өсім 16,7%-ды құрады. Алайда нақты өсім айтарлықтай аз. Инфляцияны есепке алғанда, Маңғыстауда нақты табыс 13,1%-ға, ал Түркістанда 9,4%-ға ғана өсті.
2024 жылдың үшінші тоқсанында Қазақстан бойынша орташа айлық номиналды жалақы 390 328 теңгені құрады. Бұл өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 11,3%-ға жоғары. Бірақ нақты жалақы небәрі 2,7%-ға өсті.
Ең жоғары жалақыны қаржы және сақтандыру саласының қызметкерлері алады. Олар айына орташа есеппен 831 462 теңге табады. Бұл елдегі орташа деңгейден екі есе көп. Ақпарат және байланыс саласы екінші орында (673 345 теңге). Үшінші орында – өнеркәсіп саласы (560 826 теңге).
Ең төменгі жалақы білім беру саласында. Мұнда орташа айлық табыс 271 982 теңге. Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер саласында да жалақы төмен – 312 986 теңге. Ең жоғары және ең төменгі жалақы арасындағы айырмашылық үш еседен асады.
Нақты жалақының өсуі номиналды жалақыдан әлдеқайда баяу. Мысалы, құрылыс саласында номиналды жалақы 5,3%-ға артқанмен, нақты жалақы 2,9%-ға төмендеген. Ауыл шаруашылығында нақты жалақы 10,6%-ға өскен. Бұл маусымдық факторлармен байланысты.
Нақты жалақының ең үлкен өсімі ақпарат және байланыс саласында байқалды (18,2%), сондай-ақ қаржы саласында (14,7%). Бұл салалар инвестициялар мен қызметтерге сұраныстың өсуінің арқасында тұрақты өсіп келеді.
Өңірлердегі жалақы деңгейінің айырмашылығы айтарлықтай. Көшбасшы – Атырау облысы. Мұнда орташа айлық жалақы 630 894 теңгені құрайды. Бұл Түркістан облысымен салыстырғанда шамамен екі есе көп. Түркістанда орташа жалақы небәрі 266 590 теңге.
Астана мен Алматы да жоғары орындарда. Астанада орташа жалақы 504 212 теңге, Алматыда – 471 264 теңге. Ал Шымкентте бұл көрсеткіш төменірек – 309 733 теңге.
Ең төменгі жалақы Солтүстік Қазақстан облысында (286 956 теңге) және Жамбыл облысында (279 645 теңге) тіркелген. Ең жоғары және ең төменгі жалақы арасындағы айырмашылық 2,2 еседен асады.
Қазақстан халқының табысы номиналды түрде өсіп келеді. Бірақ инфляция нақты табыстың төмендеуіне әкелуде. Өңірлер арасындағы алшақтық әлі де өзекті мәселе. Ірі қалалар мен экономикалық дамыған өңірлер көш бастап тұр, ал ауылдық және артта қалған аймақтар артта қалып келеді.
Халықтың нақты табысын арттыру үшін мемлекеттік саясатты күшейту қажет. Инфляцияны бақылау, артта қалған өңірлердегі табысты өсіру және тең экономикалық мүмкіндіктерді қамтамасыз ету маңызды. Тек осылай барлық өңірлерде өмір сүру деңгейін тұрақты түрде арттыруға болады.


