Соңғы жылдары Қазақстан экономикасы бірқатар экономикалық қиындықтарды бастан өткерді.
Пандемиядан бастап геосаяси қауіп-қатерлерге дейінгі ғаламдық сын-қатерлер макроэкономикалық көрсеткіштерге әсер етті.
2019–2024 жылдар аралығындағы ЖІӨ мен өнеркәсіптік өндіріс динамикасын талдай отырып, Қазақстан экономикасының қиын кезеңдерге қарамастан, қалпына келу қабілетін көрсеткені анық.
ЖІӨ: тұрақты өсуден күрт төмендеуге дейін
2019 жылдан 2021 жылға дейін Қазақстанның ЖІӨ көрсеткіші тұрақты өсім көрсетті:
- 2019 жылы ЖІӨ 69,5 трлн теңге деңгейіне жетті. Бұл тұрақты болашаққа уәде берген сенімді өсу кезеңі еді.
- 2020 жылы ЖІӨ 70,6 трлн теңгеге жетті. Ғаламдық тұрақсыздықтың алғашқы белгілеріне қарамастан, экономика алға жылжуын жалғастырды.
- Ең әсерлі көрсеткіш 2021 жылы тіркелді: ЖІӨ 83,9 трлн теңгеге дейін өсті. Бұл сандар сенімді қалпына келуді және белсенді экономикалық өсуді көрсетті.
Алайда, бұл өсім ұзаққа созылмады. 2022 жылы ЖІӨ 65,5 трлн теңгеге дейін төмендеді. Бұл төмендеу пандемия салдары мен әлемдік нарықты тұрақсыздандырған сыртқы саяси шиеленістердің әсерінен болды.
Соған қарамастан, 2024 жылғы 1 қаңтардағы деректер қалпына келудің нақты белгісін көрсетеді: ЖІӨ 120,5 трлн теңгеге жетті. Бұл Қазақстанның өзгермелі жағдайларға бейімделе алатындығын көрсететін маңызды серпіліс. Алайда, 2024 жылғы 1 қыркүйектегі жағдай бойынша көрсеткіш 52,3 трлн теңгеге дейін төмендеді. Бұл қысқа мерзімді немесе маусымдық ауытқуды көрсетуі мүмкін. Қазіргі экономикалық цикл динамикасына сәйкес, бұл уақытша құбылыс болып көрінеді.
Өнеркәсіптік өндіріс: қалпына келу жолында
Өнеркәсіп өндірісінің динамикасы да өзгерістерге ұшырады, бірақ қалпына келу әлеуетін көрсетті:
- 2019 жылы өнеркәсіптік өндіріс көлемі 29,4 трлн теңгені құрады.
- 2020 жылы көрсеткіш 26,7 трлн теңгеге дейін төмендеді. Бұл ғаламдық экономикалық құлдыраудың күтілген нәтижесі болды.
- 2021 жылы өндіріс көлемі қайтадан 37 трлн теңгегедейін өсті. Бұл көрсеткіш өндірістік базаның ішінара қалпына келгенін көрсетті.
- 2024 жылдың басында өндіріс көлемі тағы да 46,4 трлн теңгеге жетті, бұл қалпына келу үрдісін байқатады. 2024 жылғы 1 қыркүйектегі жағдай бойынша көлем 31,8 трлн теңге деңгейінде тіркелді, бұл өсім мен тұрақтылық үрдісінің сақталғанын дәлелдейді.
Тұрақтылық жолы
Қазақстан экономикасы сыртқы соққыларға осал болғанымен, қалпына келу қабілетін көрсетіп келеді. Ел үшін негізгі міндеттерге экономиканы әртараптандыру, шикізаттық емес салаларды дамыту және жаһандық сын-қатерлерге төзімділікті арттыру кіреді. Бұл қадамдар Қазақстанға өсу үрдісін жалғастыруға және әлемдік аренада өз позициясын нығайтуға мүмкіндік береді.
Қазақстанға алда үлкен жол тұр, бірақ экономика тұрақтылық пен бейімделу мүмкіндігін әлдеқашан дәлелдеді. Әлемдік тұрақсыздық аясында елдің экономикасы қайта қалпына келу әлеуетінің зор екенін көрсетуде.
Мақаланы Economy kz порталының сарапшысы
Ален Серік дайындады
