Соңғы жылдары Қазақстан экономикасы мемлекеттік бюджет көрсеткіштеріне әсер еткен елеулі өзгерістерге ұшырады.
Әлемдік тұрақсыздық пен ішкі қиындықтарға қарамастан, Қазақстан кірістер мен шығыстарды тұрақтандырып, бюджет тапшылығын бақылауда ұстай алды.
Кірістер: өсу және тұрақтану
- 2019 жылы Қазақстанның мемлекеттік бюджеті 12,76 трлн теңге кіріс алды. Сол уақытта ел экономикасы кірістердің тұрақты өсімін көрсетіп отырды, бірақ жаһандық сын-қатерлер мен ішкі құрылымдық өзгерістер бюджет басқару стратегиясын түзетуді талап етті.
- 2020 жылы бюджет кірістері 14,52 трлн теңгеге дейін өсті, бұл пандемияға жауап ретінде ресурстарды жұмылдыруды көрсетті. Осы жылы жүзеге асырылған экономиканы қолдау шаралары бюджетке қосымша қаражат түсіміне ықпал етті.
- 2021 жыл Қазақстан үшін табысты болды: кірістер 15,85 трлн теңгеге жетіп, әлемдік нарықтардың ішінара қалпына келуі мен ішкі қаржылық тұрақтылықтың артуына байланысты кірістер одан әрі өсіп, 2022 жылы 20,25 трлн теңгеге жетті. Бұл кірістердің өсуі салықтық әкімшілендірудің жақсаруымен және экономикадағы негізгі секторлардың қалпына келуімен байланысты болуы мүмкін.
- 2023 жылдың қорытындысы бойынша, кірістер 24,92 трлн теңгеге жетті. Алайда, 2024 жылдың 1 қыркүйегіне қарай, олар 17,04 трлн теңгеге дейін төмендеді. Бұл жыл бойғы маусымдық өзгерістермен және екінші жартыжылдықтағы салық түсімдерінің қайта бөлінуімен байланысты болуы мүмкін.
Шығыстар: басым инвестициялар және экономиканы қолдау
- 2019 жылы мемлекеттік шығыстар 13,54 трлн теңгеніқұрап, негізгі секторларды сақтауға және дамытуға бағытталған тұрақты бюджет саясатын көрсетеді.
- 2020 жылы ғаламдық дағдарыс және пандемия жағдайында экономиканы қолдау мақсатында шығыстар 16,73 трлн теңгеге дейін өсті. Бұл өсу 2021 жылы жалғасты, шығыстар 17,95 трлн теңгені құрады.
- 2022 жылы мемлекеттік шығыстар 21,53 трлн теңгеге жетті, бұл экономиканы қолдау және қалпына келтіру бойынша белсенді шараларды көрсетеді. 2023 жылдың қорытындысы бойынша шығыстар 26,76 трлн теңгегедейін өсті, бірақ 2024 жылдың 1 қыркүйегінде 18,43 трлн теңгені құрады. Бұл мемлекеттік шығындарды басым бағыттарға тиімді бөлу және оңтайландыруды көрсетеді.
Бюджет тапшылығы: бақылау және қайта құрылымдау
- 2019 жылы бюджет тапшылығы 1,29 трлн теңгені құрады. Бұл көрсеткіш 2020 жылы 2,81 трлн теңгеге дейін өсті, экономикалық құлдырауды еңсеруге бағытталған бюджет шаралары нәтижесінде өсті. 2021 жылы тапшылық 2,53 трлн теңгеге дейін төмендеді, бұл қаражатты ұқыпты жұмсауға бағытталған сақтықты көрсетеді.
- 2022 жылы бюджет тапшылығы 2,17 трлн теңгені құрады, бұл бюджет алшақтықтарын қысқартуға бағытталған күш-жігерді көрсетеді. 2023 жылдың қорытындысы бойынша тапшылық 2,81 трлн теңгені құрады, бірақ 2024 жылдың 1 қыркүйегінде 1,68 трлн теңгеге дейін қысқарды. Бұл үкіметтің ұзақ мерзімді бюджет тұрақтылығына қол жеткізуге және тапшылықты төмендетуге бағытталғанын көрсетеді.
Мақаланы Economy kz порталының сарапшысы
Ален Серік дайындады
