2025 жылдың қаңтар–сәуір айларында Қазақстанда негізгі капиталға салынған инвестициялар нақты мәнде 13,7%-ға артып, 4,37 трлн теңгеге жетті. Бұл – жағымды көрсеткіш, бірақ тереңірек қарасақ, аймақтық теңсіздік пен құрылымдық ауытқулар анық байқалады. Ec(ON)omyKZ.org онлайн-сарапшысы айтқандай, экономикада тең салмақ жетіспейді — бұл инвестицияның бағыттарынан да, қаржыландыру көздерінен де көрінеді.
Бір қарағанда, бәрі жақсы: инвестиция артып жатыр. Бірақ бұл өсім біркелкі емес — кей жерде биік секіріс, енді бір жерде құлдырау.
Өңірлік айырмашылық: біреу алға, біреу артқа
Инвестиция көлемі ең көп артқан аймақтар — Жамбыл облысы (+66,8%), Жетісу облысы (+63,8%) және Түркістан облысы (+55,7%). Сондай-ақ Шымкент қаласы (+54%), Алматы (+35,6%) және Астана (+35,5%) да серпін көрсетіп отыр.
Алайда жағдай бәрінде бірдей емес. Атырау облысында инвестиция көлемі -40,4% төмендеген. Ұлытау облысы –29,3%, Солтүстік Қазақстан –9,9%. Мұнайлы Атыраудың төмендеуі – күрделі құрылымдық өзгерістердің белгісі.
Инвестицияны кім салып жатыр?
Инвестицияның басты көзі — кәсіпорындардың өз қаражаты. Ол жалпы көлемнің 66,2%-ын (2,9 трлн теңге) құрап отыр. Бірақ бұл жолы мемлекеттік бюджет ерекше рөл атқарды: оның үлесі 10%-дан 22,1%-ға өсті. Басқаша айтқанда, бюджеттік инвестиция көлемі үш есе артты.
Банктердің үлесі өзгеріссіз — бар болғаны 3,5%. Шетелдік банктердің қатысуы тіптен төмен — 0,2%. Бұл – бизнестің қаржы нарығына қолжетімділігі әлсіз екенін көрсетеді.
Ақша қайда бағытталып жатыр?
Инвестицияның 67,5%-ы құрылыс пен ғимараттарды жөндеуге жұмсалды. Тағы 27,6%-ы техника, құрал-жабдық пен көлік алуға кеткен.
Салалар бойынша:
• Өнеркәсіп — басты бағыт (39,5%);
• Бірақ оның ішінде кен өндіру саласы кері кетіп жатыр (–23,2%);
• Ал өңдеу өнеркәсібі керісінше, +34,3% өсім көрсеткен.
Білім беру (+520%), мәдениет пен демалыс (+70,9%), қаржы (+73,5%) және жылжымайтын мүлік операциялары (+12,2%) сияқты салаларда да айтарлықтай өсім бар.
ШОБ – өсіп келе жатқан күш пе?
Кәсіпорын көлемі бойынша:
• Ірі бизнес — 1,44 трлн теңге (33%);
• Орта кәсіпорындар — 563 млрд теңге;
• Шағын бизнес — 2,37 трлн теңге (54%).
ШОБ-тың инвестициялық белсенділігі – қуанышты жаңалық. Бірақ бұл өсім қаншалықты тұрақты? Мүмкін, бұл мемлекеттік субсидиялардың нәтижесі ғана шығар.
Қазақстан инвестиция көлемін өсіріп жатыр. Бірақ бұл — толыққанды, теңгерілген даму емес. Мемлекеттік қолдау күшейген, ірі қалалар инвестиция тарту орталығына айналған, ал ШОБ белсенділікті арттырған. Бірақ екінші жағында — бұрынғы инвестициялық драйвер Атырау мен әлсіз банк секторы.
Нобель сыйлығының иегері Пол Кругман айтқандай: инвестиция көлемінің өсуі — бұл тек бастамасы ғана. Маңыздысы — ақша қайда және не үшін бағытталатынында. Қазақстандағы қазіргі инвестициялық ахуал – біртұтас стратегиядан гөрі әр жерден көрінетін оқшау сигналдар жиынтығы секілді.
Дайындаған: Лина Егель қызы, EconomyKZ.org порталының сарапшысы


