EC[ON]OMY

Инфляция және азық-түлік қауіпсіздігі

Әлемдік экономика инфляциямен күресін жалғастыруда. Пайыздық көрсеткіштер төмендесе де, азық-түлік инфляциясы өзекті мәселе болып қала беруде. Әсіресе, бұл дамушы елдерде қатты сезіледі.

Инфляция: үрдістер мен қиындықтар

Жаһандық инфляция төмендеуде. 2024 жылы ол 4%-ды құрады. 2025 жылы 3,4%-ға дейін төмендейді деп күтілуде. Бірақ бұл барлық елдерде бірдей емес. Дамыған елдерде инфляция 2,2%-ға дейін азаяды. Ал дамушы елдерде ол 5,1%-ға жетеді.

Негізгі мәселе – азық-түлік инфляциясы. Дамушы елдердің жартысында бұл көрсеткіш 5%-дан асып кеткен. Африка елдерінде екі таңбалы инфляция сақталып отыр. Бұл теңсіздікті күшейтіп, негізгі азық-түліктерге қолжетімділікті қиындатады.

Азық-түлік инфляциясының бірнеше себебі бар. Негізгі факторлардың бірі – климаттың өзгеруі. Құрғақшылық, су тасқыны және ауа райының қолайсыздығы өнімділікті азайтуда. 2024 жылы климаттық шоктар ауыл шаруашылығына елеулі зиян келтірді. Ла-Нинья құбылысының әсері жағдайды қиындатты. Бұл құбылыс 2025 жылы да жалғасады деп болжануда.

Халықтың әлсіз топтарына әсері

Азық-түлік бағасының өсуі кедей халыққа қатты әсер етеді. 2024 жылы жаһандық азық-түлік қауіпсіздігі көрсеткіштері аздап жақсарды. Бірақ мәселе әлі де күрделі.

2023 жылы әлем халқының 28,9%-ы азық-түлік тапшылығын сезінді. Бұл көрсеткіш 2021 жылғы деңгейден (29,1%) аз ғана төмендеді. Пандемияға дейін бұл көрсеткіш 25%-ды құраған еді.

Африка елдеріндегі жағдай өте күрделі. Жоғары инфляция кедейлікті күшейтуде. Климаттық апаттар мен саяси тұрақсыздық жағдайды қиындатып отыр.

Тұрақты даму қаупі

Азық-түлік инфляциясы тұрақты даму мақсаттарына жетуді қиындатады. Негізгі мақсаттардың бірі – аштықты жою – қауіп астында қалды. 2025 жылы көптеген дамушы елдер бұл мақсаттан алыс болады.

Азық-түлік бағасының жоғары болуы үй шаруашылықтарының мүмкіндігін шектейді. Бұл тамақтану сапасына әсер етеді. Кедей отбасылар денсаулық пен білімге жұмсайтын шығындарын азайтуға мәжбүр. Бұл ұзақ мерзімді дамуға кері әсер етеді.

Ауыл шаруашылығының рөлі

Азық-түлік қауіпсіздігінде ауыл шаруашылығы маңызды рөл атқарады. Бірақ бұл сала да үлкен қиындықтарға тап болды. Климаттың өзгеруі өнімділікке кері әсер етуде.

2024 жылы көптеген аймақтар құрғақшылықтан зардап шекті. Негізгі дақылдардың өнімділігі төмендеді. Бұл бағаларға қысым жасады.

Тағы бір мәселе – ауыл шаруашылығына инвестицияның жеткіліксіздігі. Әсіресе табысы төмен елдерде бұл өзекті. Жоғары қарыз ауыртпалығы үкіметтердің мүмкіндіктерін шектейді.

Шешу жолдары

Бағаларды тұрақтандыру үшін кешенді тәсіл қажет. Халықаралық ынтымақтастық маңызды рөл атқарады. Әлсіз елдерді қолдау бағдарламалары қажет.

Ауыл шаруашылығын дамыту – басты қадам. Аграрлық секторға инвестицияларды арттыру керек. Бұл өнімділікті арттырып, импортқа тәуелділікті азайтады.

Климаттық өзгерістерге бейімделу де маңызды. Үкіметтер тұрақты технологияларды енгізуі керек. Бұл ауа райының қолайсыздығының әсерін азайтуға көмектеседі.

Халықаралық ұйымдардың рөлі зор. Олар қаржыландыру мен техникалық көмек көрсете алады. Бұл әсіресе кедей елдер үшін маңызды.

Азық-түлік инфляциясы – жаһандық мәселе. Ол шұғыл әрекеттерді талап етеді. Мәселені халықаралық ынтымақтастық арқылы шешуге болады.

Тиімді шараларсыз тұрақты даму қаупі артады. Азық-түлік бағасының тұрақтануы – жаһандық тұрақтылықтың кілті.

Дереккөз: United Nations (2025). World Economic Situation and Prospects 2025.

 

Дайындаған: Ален Серік, Economy KZ порталының сарапшысы

Scroll to Top