EC[ON]OMY

Экономикалық даму мен тұрғын үй: АҚШ пен Еуропа тәжірибесі

Ec[ON]omyKZ.org сарапшысы өңірлердің экономикалық дамуы мен тұрғын үй саясатын зерттей келе, мемлекеттік шешімдердің халықтың әл-ауқатына тікелей әсер ететінін атап өтті. Кейбір аймақтар бизнесті қолдап, тұрғын үй құрылысына жағдай жасап, тұрақты өсімді қамтамасыз етсе, басқаларында қатаң реттеулер нарықты тежеп, тұрғын үй бағасының қымбаттауына алып келді.

Қандай аймақтық саясат тиімді? Тұрғын үй бағасын ұстап тұру және экономикалық өсімді қамтамасыз ету үшін қандай шаралар қажет? Әлемдік тәжірибені қарастырып, әртүрлі тәсілдерді салыстырамыз.

Аймақтық даму стратегиялары және олардың тұрғын үй нарығына әсері

Экономикалық саясат пен тұрғын үй нарығы тығыз байланысты. Мемлекет нарыққа қалай араласатыны тұрғын үйдің қолжетімділігіне және жалпы экономикалық жағдайға әсер етеді.

Аймақтық саясаттың негізгі үш бағыты бар:

✅ Тұрғын үй нарығын реттеу – құрылыс нормалары, салық саясаты, жалға алу бағасын бақылау.

✅ Экономикалық даму шаралары – бизнеске қолдау көрсету, инвестиция тарту, салық жеңілдіктері.

✅ Инфрақұрылымды дамыту – қоғамдық көлік, жолдар, инженерлік инфрақұрылымға инвестициялар.

Осы факторларды ескере отырып, АҚШ пен Еуропаның бірнеше аймағын салыстырып көрейік.

АҚШ: нарық пен мемлекеттік реттеудің күресі

1. Калифорния: жоғары салықтар, қатаң құрылыс заңдары және тұрғын үй тапшылығы

Калифорния – АҚШ-тың экономикалық тұрғыдан ең дамыған штаты. Алайда бұл аймақта тұрғын үй бағасы елдегі ең қымбаттардың бірі.

Мәселе:

•  Сан-Францискода орташа үй бағасы – $1,2 млн.

•  Қатаң құрылыс заңдары жаңа үйлердің салынуын шектейді.

•  Үйсіздер саны артып келеді, себебі жалдау ақысы халықтың көпшілігі үшін тым жоғары.

Қабылданған шаралар:

•  2022 жылы көпқабатты тұрғын үйлерді салуға рұқсат беретін заңдар қабылданды.

•  Мемлекет төмен табысты отбасыларға субсидия бөлуде.

2. Техас: еркін нарық және жылдам экономикалық өсім

Техас Калифорниямен салыстырғанда керісінше, нарықты барынша еркін қалдыру саясатын ұстанады. Мұнда салықтар төмен, құрылысқа шектеулер аз.

Нәтиже:

•  Соңғы он жылда Остинде тұрғын үй құрылысы қарқынды жүріп жатыр.

•  Баға басқа штаттармен салыстырғанда әлдеқайда қолжетімді.

•  Көптеген компаниялар мен жұмысшылар Калифорниядан Техасқа көшіп жатыр.

Кемшіліктер:

•  Тұрғын үй құрылысы жүйесіз жүргізіліп жатыр.

•  Көлік инфрақұрылымы халық санының өсуіне ілесе алмай жатыр.

Еуропа: мемлекеттік бақылау мен нарықтың тепе-теңдігі

1. Германия: жалға алу нарығын қатаң бақылау

Германия тұрғын үй бағасын ұстап тұру үшін бірнеше қатаң шара қабылдады.

Негізгі шаралар:

•  Жалға алу ақысының жылдық өсіміне 10%-дық шектеу қойылған.

•  Мемлекеттік субсидиялар арқылы арзан тұрғын үй салу ынталандырылуда.

•  Қоғамдық көліктің қолжетімділігін арттыру арқылы қала маңындағы аудандардың дамуы қолдау табуда.

Кемшіліктер:

•  Баға өсіміне шектеу салу – құрылыс компаниялары үшін ынталандыруды төмендетеді.

•  Жаңа тұрғын үй тапшылығы байқалуда.

Артықшылықтар:

•  Берлин, Мюнхен сияқты қалаларда тұрғын үй бағасының өсуі бәсеңдеген.

•  Тұрғын үйді жалға алу АҚШ пен Ұлыбританиямен салыстырғанда әлдеқайда арзан.

2. Ұлыбритания: нарықтық модель және қолжетімсіз тұрғын үй

Лондон әлемдегі ең қымбат қалалардың бірі болып табылады. Бұл жерде тұрғын үй нарығы негізінен жеке инвесторлардың қолында.

Нәтижелері:

•  Жоғары сұраныс бағаның өсуіне әкеліп соғуда.

•  Мемлекеттік тұрғын үй бағдарламалары әлсіз дамыған.

•  Орта тап өкілдері қолжетімді баспана іздеп қаланың сыртында тұруға мәжбүр.

Соңғы реформалар:

•  2022 жылы жалға алу нарығына қатысты жаңа реттеу енгізілді.

•  Мемлекет жаңа құрылыс жобаларын қолдауға кірісті.

Қай тәсіл тиімдірек?

Жалпы үш негізгі даму стратегиясын бөліп көрсетуге болады:

🔹 Еркін нарық (Техас, Лондон): жылдам экономикалық өсім, бірақ тұрғын үй инфрақұрылымында қиындықтар туындауы мүмкін.

🔹 Қатаң мемлекеттік бақылау (Калифорния, Германия): нарықты тұрақтандыруға көмектеседі, бірақ жаңа үйлердің жетіспеушілігі байқалады.

🔹 Аралас модель (Франция, Скандинавия елдері): мемлекеттік қолдау мен нарықтық бәсекенің теңгерімі қамтамасыз етіледі.

Оңтайлы шешімдер қандай?

✔️ Зонирлеу ережелерін жеңілдету – жаңа құрылыстарға рұқсат беру.

✔️ Инфрақұрылымға инвестиция салу – қоғамдық көлікті дамыту.

✔️ Мемлекеттік субсидиялар – төмен табысты отбасыларды қолдау.

✔️ Жалға алу нарығын реттеу – баға өсімін бақылау.

Әр аймақ өз даму моделін таңдайды, бірақ ең жақсы нәтижелер мемлекеттің, бизнестің және қоғамның мүдделері теңгерілген жерде байқалады.

Басты қорытындылар:

✅ Мемлекет нарыққа мүлде араласпаса – хаос болуы мүмкін.

✅ Тым қатал реттеу жаңа тұрғын үйлердің тапшылығына алып келеді.

✅ Мемлекеттік қолдау мен нарықтық бәсеке үйлескенде жақсы нәтижелерге қол жеткізуге болады.

 
 

Дайындаған: Ален Серік, EconomyKZ.org порталының сарапшысы

Scroll to Top