АҚШ тарифтерді уақытша құрал емес, жаңа сауда архитектурасының негізі етті. Негізгі серіктестер үшін тұрақты мөлшерлемелер енгізілді, ал кейбір елдерге жоғары кедендік салықтар салынды. Еуропа АҚШ энергиясын сатып алуға міндеттеме алды, ал Канада мен Мексика көршілес саясат аясында ерекше тәртіпке түсті. Бразилия, Үндістан және Тайвань қатаң шектеулерге тап болды. Нәтижесінде АҚШ кедендік түсімдері рекордтық деңгейге – айына $21,5 млрд-қа жетті. Жылдық табыс $300 млрд болуы мүмкін. Бұл тек бюджет мәселесі емес. Жаңа тарифтік жүйе бүкіл әлемдік саудаға, инфляцияға, логистикаға және қаржы нарықтарына қысым түсіріп отыр.
АҚШ ЕО және Жапония үшін 15% базалық мөлшерлеме енгізді. Бірақ Еуропа қосымша міндеттеме алды: үш жылда $750 млрд көлемінде америкалық энергия сатып алу. Бұл тек тариф емес, саяси және экономикалық «байланыс көпірі».
Канада үшін талаптар қатаң: USMCA-ға кірмейтін тауарларға 35%, ал үшінші елдер арқылы транзиттік жеткізілім үшін қосымша 40%. Мексикаға 90 күндік жеңілдік берілді, бірақ 25% ставка сақталды. АҚШ бұл елдермен де тарифті «қысым тетігі» ретінде пайдаланады.
Бразилияға салынған 50% пошлина ерекше назар аудартады. Сонымен қатар, Швейцарияға – 39%, Үндістанға – 25%, Тайваньға – 20% тариф енгізілді. Осылайша, әр елдің АҚШ алдындағы «бағасы» белгіленді.
Тарифтердің қаржылық нәтижесі бірден сезілді. Бұрын ай сайын шамамен $6,5 млрд түссе, қазір $21,5 млрд түсім бар. Бұл – үш есе өсу. Жылдық табыс $250–300 млрд болуы мүмкін.
Кесте 1. АҚШ кедендік түсімдері
Кезең Айлық түсім Жылдық көлем
Бұрын ~$6,5 млрд ~$80 млрд
Қазір ~$21,5 млрд $250–300 млрд
Бұл қаражат бюджетке жаңа тірек болды. Сондықтан тарифтерден бас тарту АҚШ үшін саяси да, қаржылық та тиімсіз.
2025 жылы әлемдік өсім 3,0%, 2026 жылы 3,1% деп болжануда. Бірақ бұл – тарифке дейінгі деңгейден төмен. Саудадағы белгісіздік әлеуетті өсімді қысқартып отыр.
АҚШ-та маусым айындағы инфляция 2,7%, базалық көрсеткіш 2,9% болды. Еуроаймақта жалпы инфляция 2%-ға тең, бірақ қызмет көрсету бағасы 3,3%-ға жетті. Ұлыбританияда – 3,6%. Бұл тарифтердің бағаға «жабысқақ» қысым жасап отырғанын көрсетеді.
Алтын, күміс сияқты бағалы металдар өсуде, ал мыс 50% пошлинаға байланысты қымбаттап отыр. Энергия бағасы маусымдағы өскеннен кейін қайта төмендеді. Мамыр айында әлемдік контейнер айналымы 0,8% өсті. Бірақ жаңа бағыттарда бағалар күрт көтерілді. Мысалы, Чикаго–Шанхай бағыты 2023 жылғы шектерге жақындады.
ЕО-да экспорт €243 млрд болды, импорт 7,3%-ға азайып €226,5 млрд-қа түсті. Нәтижесінде профицит €16,2 млрд-қа жетті.
АҚШ-та маусым айында тапшылық $60,2 млрд-қа дейін қысқарды. Импорт экспорттан қатты төмендеді.
Қытайдың II тоқсандағы өсімі – 5,2%. Экспорт +6%, импорт –0,9%. Үй шаруашылықтарының тұтынуы негізгі қозғаушы болды.
Үндістанда инфляция 2,1% деңгейінде, бұл 2019 жылдан бергі ең төмен көрсеткіш. Бөлшек сауда 8% өсті, бірақ сауда тапшылығы ~$20 млрд деңгейінде.
Бразилияда инфляция 5,35%, орталық банк базалық мөлшерлемені 15%-ға көтерді. Экономика өсіп тұр, бірақ АҚШ-тың 50% пошлинасы экспортқа соққы болып отыр.
Маусымда S&P 500 индексі 5%-ға, Dow Jones 4,3%-ға өсті. VIX құбылмалылық индексі төмендеді. Бұл инвесторлардың жаңа тәртіпті «басқаруға болатын» деп қабылдап отырғанын көрсетеді.
Еуропада индекстер жыл басындағы деңгейге оралды. Ұлыбританияда инфляция өссе де, нарық тұрақтылығын сақтап отыр.
АҚШ экономикасы: II тоқсанда ЖІӨ 3% өсті. Негізгі үлесті тұтыну мен импорттың азаюы қосты. Бірақ өндірістік PMI 49,5-ке дейін төмендеді, қызмет көрсету 55,2 болды. Яғни өндіріс әлсіреп, қызмет көрсету саласы өсімді сақтап тұр.
Еуропа: ЕОБ пайыздық мөлшерлемені 2%-да қалдырды. Инфляция мақсатқа сәйкес, бірақ қызмет көрсету бағасы әлі жоғары. Болгария 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап еуроаймаққа кіруге дайын.
Азия: Қытайдың өсімі 5,2%, бірақ инвестиция мен тұрғын үй нарығы баяулаған. Үкімет халықтың тұтынуын қолдауға көшті. Үндістанда CPI – 2,1%. Сұраныс жоғары, бірақ АҚШ тарифтері экспортқа қауіп төндіруде.
Латын Америкасы: Бразилия инфляцияны тежеу үшін базалық мөлшерлемені 15%-ға көтерді. Экономика өсіп тұр, бірақ АҚШ тарифтері экспортты шектейді.
Ұлыбритания: Жұмыссыздық 4,7%-ға көтерілді. Әр бос орынға үміткер саны екі есеге артты. Инфляция 3,6%. Бұл еңбек нарығы мен баға қысымының қосындысы.
АҚШ тарифтері әлемдік сауданың жаңа шындығы болып отыр. Олар бюджетке ай сайын ондаған миллиард әкеліп жатыр. Еуропа энергетикалық келісімге келді. Қытай ішкі сұранысқа сеніп отыр. Үндістан төмен инфляциямен ерекшеленсе, Бразилия жоғары пайыздық мөлшерлемемен күресуде. Барлығының ортақ түсінігі – тарифтер ұзақ уақыт сақталады.
Нәтиже: тарифтер – енді әлемдік экономиканың инфрақұрылымы. Олар бағаларды, бюджетті және компаниялардың шешімдерін анықтап отыр.
Сұлтан Валиханов, EconomyKZ.org порталының сарапшысы


