Адамзат өзінен қорғануға қанша шығындалады?

2023 жылы әлемнің әскери шығындары рекордтық деңгейге – 2,44 трлн. АҚШ долларына жетті. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 6,8%-ға көп. 2009 жылдан бергі ең үлкен өсім. Бұл — бүкіл әлемде қорғанысқа кететін шығындардың артып келе жатқанын көрсетеді.

Әлемдегі ең көп әскери шығын жасайтын елдер – АҚШ, Қытай және Ресей. 2023 жылы ең ірі он мемлекет те әскери бюджеттерін ұлғайтқан. Бұл жаһандық милитаризацияның күшейіп жатқанын білдіреді.

Бір адамға шаққандағы орташа әскери шығын – 306 доллар. Бұл 1990 жылдан бергі ең жоғары көрсеткіш. Мемлекеттік бюджеттің 6,9%-ы әскери салаға жұмсалған. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 0,4 пайыздық тармаққа көп.

Әскери шығындар барлық аймақта өсіп жатыр. Еуропада қорғанысқа жұмсалатын қаржы геосаяси тұрақсыздыққа байланысты айтарлықтай артты. Бұрын қорғанысқа аса мән бермеген елдер де қазір әскерге қаржы құюға мәжбүр.

Енді бұл сандарды адамзат алдында тұрған нақты мәселелермен салыстырып көрейік. Мысалы, климат өзгерісімен күреске жылына 300 млрд доллар бөлінеді. Бұл — бүкіл әлемнің 45 күндік әскери шығынымен тең.

Ал кедейлік пен аштықпен күреске келгенде жағдай одан да қиын. 2023 жылғы «Action Against Hunger» ұйымының есебіне сәйкес, БҰҰ жүйесі арқылы жүргізілетін гуманитарлық көмектердің тек 47%-ы ғана қаржыландырылған. 53%-ы жетіспейді. Ең қиын жағдайда отырған елдер тіпті сұраған қаражаттарының аз бөлігін ғана алған.

Дүниежүзілік банктің дерегінше, әлемде 700 миллионға жуық адам күніне небәрі 2,15 доллардан аз ақшаға өмір сүреді. Он жылдық тұрақты прогрестен кейін, 2020–2022 жылдар аралығындағы дағдарыстар бұл жетістіктерді үш жылға кері шегеріп тастады.

Осы деректерді ескерсек, қазіргі жаһандық қауіпсіздік жүйесін қайта қарастыру қажет. Ресурстарды ақылмен және әділ бөлу керек.

АБСУРД ЖАҒДАЙ – АДАМЗАТ ӨЗІНЕН ҚОРҒАНУ ҮШІН ОНШАЛЫҚТЫ КӨП РЕСУРСТАР ЖҰМСАЙДЫ.

Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы аясында біріккен халықаралық армия құру – әскери шығындарды азайтып, қарулану жарысын тоқтатуға көмектесер еді. Бұл – нағыз маңызды мәселелерге қаражат бөлуге мүмкіндік береді:

•  Аштық пен кедейлікпен күресу;

•  Денсаулық сақтау мен білімді дамыту;

•  Климат өзгерісінің алдын алу.

Мұндай бастаманы жүзеге асырудың ықтимал жолдары:

1. Үлкен елдердің қарсылығынан бастама ескерусіз қалуы;

2. Шағын мемлекеттердің БҰҰ Бас Ассамблеясы басшылығымен бірігіп, дербес армия құруы;

3. Ядролық қаруы бар ірі мемлекеттердің қолдауымен біріккен армияны БҰҰ Бас Ассамблеясы аясында құру, бастаманы қолдамайтын елдерге қарағанда көпшілік қолдауына ие болу.

Дайындаған: тәуелсіз сарапшы Дәулет Жамбайбеков арнайы www.economyKZ.org үшін