2024 жылы «Жайлы мектеп» ұлттық жобасы қалай іске асырылды?

«Жайлы мектеп» пилоттық ұлттық жобасы 2022 жылдан бастап жүзеге асырылып келеді. Бұл жобаның негізгі мақсаты – апатты мектептерді, үш ауысымды оқытуды жою және мектептердегі орын тапшылығын шешу.
2024 жылы ұлттық жобаның жоспарына айтарлықтай өзгерістер енгізілді. Бастапқыда 2025 жылға дейін 369 мектеп салу көзделсе, кейін бұл көрсеткіш 217 мектепке қысқарды. Осыған байланысты қаржыландыру көлемі де азайды: 2024 жылы бөлінген қаржы 976,4 млрд теңгеден 654,5 млрд теңгеге дейін төмендеді.
Мектеп салу жоспары барлық өңірлерде қысқарды. Әсіресе, оқушы орындарының жетіспеушілігі өткір болып тұрған Түркістан (-34 мектеп) және Алматы облыстарында (-27 мектеп) жағдай күрделі. Мәселен, Түркістан облысында бастапқыда 63 мектеп (49 мың орын) салынуы керек еді, алайда қазір жоспар бойынша тек 29 мектеп (22,9 мың орын) салынбақ. Алматы облысында 53 мектептің орнына 26 мектеп қана салынатын болды.
Бұл өзгерістер ұлттық жобаның бастапқы мақсатына қол жеткізуге кері әсерін тигізді. Егер бастапқыда үш ауысымды оқытуды толық жою көзделген болса, қазір бұл көрсеткіш 0,6%-ды құрап отыр. Яғни, мектептердің шамадан тыс жүктемесі мәселесі әлі де өзекті.
Сонымен қатар, жоспарланған көрсеткіштер де орындалмаған. Үкімет есебіне сәйкес, 2024 жылы жоспарланған 260,6 мың оқушы орнының орнына тек 254 мың орын пайдалануға берілген. Жоспарланған 111 мектептің 105-і ғана салынып біткен. 6 мектептің құрылысы 2025 жылға қалдырылған. Құрылыстың уақытында аяқталмауына себеп – жұмыс қарқынының төмендігі мен жұмыс күшінің тапшылығы.
Пайдалануға берілген 105 мектептің үшеуінде инженерлік инфрақұрылым жеткізілмеген. Абай облысының Бесқарағай ауылында электр желілері тартылмаған, Қарағайлы тұрғын ауданында интернетке арналған телефон кабелі жоқ, ал Водный ауылында трансформаторларды қайта жөндеу керек.
Апатты мектептерді жою көрсеткіші де орындалмаған. Апатты мектептердің үлесі 0,2%-ға дейін төмендеуі керек болса, бұл көрсеткіш 0,3%-ды құраған.
Жобаның 2024 жылғы нәтижелері көрсеткендей, бюджет тапшылығының кесірінен стратегиялық мақсаттар айтарлықтай қысқарған. Қаржыландырудың үштен бірге қысқаруы, бюджет тапшылығы мен Ұлттық қордан бөлінетін трансферттердің шектелуіне байланысты болды.
Құрылысы біткен мектептердің өзінде инженерлік инфрақұрылымның болмауы жобаны басқару мен үйлестіруде үлкен проблемалар бар екенін көрсетеді.
Қазіргі бюджет тапшылығы жағдайында жобаның сәтті іске асуы үшін құрылыстың мерзімін қатаң бақылау, жауапкершілікті арттыру, сондай-ақ қаржыны жұмсаудың басым бағыттарын нақты әрі ашық белгілеу қажет.