Инфляция әлемдік экономиканың басты тақырыптарының бірі болып қалуда. 2024 жылы инфляция көрсеткіштері біртіндеп тұрақтала бастады. Бұл үй шаруашылықтарының табыстарына, тұтынушылық шығындарға және жалпы экономикалық көңіл-күйге әсер етті. Алайда қалпына келу процесі барлық елдерде біркелкі жүріп жатқан жоқ.
Инфляцияның негізгі үрдістері
ОЭСР елдерінде инфляция 2023 жылғы 5,4%-дан 2024 жылы 3,8%-ға дейін төмендеді. G20 елдерінде бұл көрсеткіш 3,5%-ға дейін азайды. Мұндай төмендеу азық-түлік, энергия және тауарлар бағасының арзандауымен байланысты. Алайда қызмет көрсету саласындағы инфляция әлі де жоғары деңгейде.
Әр ел инфляциямен күресте әртүрлі нәтижелерге қол жеткізді. Дамыған экономикалардың үштен екісінде инфляция деңгейі орталық банктердің мақсаттарына сәйкес келеді. Бірақ дамушы елдерде инфляциялық қысым әлі де айтарлықтай. Мысалы, Үндістан мен Бразилияда инфляция бәсеңдегенімен, 2024 жылдың соңына қарай қайта өсе бастады.
Инфляцияның құрылымы маңызды факторға айналуда. Қызмет көрсету саласында, әсіресе тұрғын үйді жалға алу бағасы қымбаттап жатыр. Мысалы, Ұлыбритания, Канада және Латвияда тұрғын үй жалдау ақысы жоғары деңгейде қалып отыр. Бұл отбасылардың бюджетіне қосымша ауыртпалық түсіруде.
Табыс пен тұтыну
Халықтың нақты табыстары біртіндеп қалпына келуде. ОЭСР елдерінің көпшілігінде табыс пандемияға дейінгі деңгейден асып түсті. Мысалы, Португалия, Венгрия және Словения сияқты елдерде жан басына шаққандағы табыстар 2010–2019 жылдардағы трендтерден де жоғары болды.
Дегенмен, кейбір елдерде жағдай күрделі болып отыр. Латвия, Норвегия және Оңтүстік Кореяда нақты табыстар дағдарысқа дейінгі деңгейге жете қойған жоқ. Бұл елдерде табыс өсімі азық-түлік пен энергия сияқты базалық категориялардағы жоғары инфляцияға байланысты баяулап тұр.
Тұтыну деңгейі де баяу қалпына келуде. ОЭСР елдерінде жеке тұтыну өсімі орташа есеппен жылына 1,3%-ды құрады. Бұл пандемияға дейінгі 2,5%-дық орташа көрсеткіштен төмен. Мұның себебі – тұтынушылардың сенімінің төмендігі мен жинақтардың жоғары деңгейі.
Тұтынушылар сенімі
Тұтынушылардың сенімі тарихи орташа деңгейден төмен болып қалуда. Бұл ірі дамыған экономикалар мен Қытайда ерекше байқалуда. Оның басты себебі – азық-түлік пен энергия сияқты базалық тауарлардың қымбаттауы.
Мысалы, Германияда азық-түлік пен энергия бағасы үй шаруашылықтарының табысынан 15%-ға артық өсті. Бұл тұтынушылардың экономикаға деген сенімін азайтып, шығындарын шектеп отыр.
Дегенмен, жағымды белгілер де бар. Еуропада тұтынушылардың сенімі арта бастады. Бұл экономикалық жағдайдың жақсаруымен және инфляциялық қысымның төмендеуімен байланысты.
Монетарлық саясаттың рөлі
Орталық банктердің әрекеттері маңызды рөл атқарады. Инфляцияның төмендеуі ақша-несие саясатын жұмсартуға мүмкіндік береді. Бұл несие құнын төмендетіп, экономикалық белсенділікті ынталандырады.
Дегенмен, орталық банктер сақтықпен әрекет етуде. Олардың мақсаты – инфляцияның қайтадан жеделдеуіне жол бермеу. Дамушы экономикаларда мөлшерлемелер баяу төмендетіліп жатыр, өйткені капиталдың сыртқа ағылуы және тұрақсыздық тәуекелдері бар.
Мүмкін болатын тәуекелдер
Инфляцияның төмендеуіне қарамастан, тәуекелдер сақталуда. Геосаяси тұрақсыздық энергия тасымалдаушыларының бағасының күрт өсуіне әкелуі мүмкін. Бұл әсіресе мұнай импорттаушы елдер үшін қауіпті.
Сонымен қатар, инфляцияның құрылымы назар аударуды талап етеді. Қызмет көрсету саласындағы бағалардың өсуі инфляциялық мақсаттарға жетуді қиындатуы мүмкін. Егер тұрғын үй секторында реформалар жүргізілмесе, жоғары жалдау ақысы халық бюджетіне қысым жасай береді.
Шешу жолдары
Тұтынушылардың сенімін қалпына келтіру үшін кешенді шаралар қажет. Елдер халықтың нақты табысын арттыруға жағдай жасауы тиіс. Бұл салық жүктемесін азайтуды және әлсіз топтарды қолдауды қамтиды.
Қызмет көрсету саласында реформалар жүргізу де маңызды. Тұрғын үйдің қолжетімділігін арттыру және жалдау бағасын төмендету халық шығындарын қолдауға көмектеседі. Сондай-ақ, монетарлық саясат пен фискалдық ынталандыру шараларының тепе-теңдігін сақтау қажет.
2024 жыл инфляцияның күрделі, бірақ шешуге болатын мәселе екенін көрсетті. Инфляцияның тұрақты төмендеуіне саясаткерлер, бизнес және қоғамның бірлескен күш-жігері қажет. Тұтынушылар сенімін қалпына келтіру экономикалық өсімнің негізгі факторы болмақ.
Дереккөз: OECD Economic Outlook, желтоқсан 2024.


