Ауыл шаруашылығы – Қазақстан экономикасының негізгі салаларының бірі. Ол елдің азық-түлік қауіпсіздігіне, аймақтардағы жұмыс орындарына және әлеуметтік тұрақтылыққа тікелей әсер етеді. Алайда, 2024 жылғы Ауыл шаруашылығы министрлігінің бюджеті орындалуы көрсеткендей, бөлінген қаржы жеткілікті болғанымен, жоспарланған бастамалардың барлығын жүзеге асыру мүмкін болмады. Жалпы 575 млрд теңгеден астам қаржы бөлінгенімен, оның тек 86,1 % ғана игерілді. Бұл нені білдіреді? Қандай салдарға алып келуі мүмкін? Және осы жағдайдан қандай басқару сабақтарын алуға болады? Талдайық.
2024 жылы Ауыл шаруашылығы министрлігіне 17 бюджеттік бағдарлама аясында 575,1 млрд теңге қарастырылған. Жыл қорытындысы бойынша 495,1 млрд теңге ғана игеріліп, жоспардың 86,1 % ғана орындалды. Бұл дегеніміз — 80 млрд теңге игерілмеген, бұл ауыл шаруашылығы саласы үшін өте ірі сома.
Қаражат игерілмеуінің себептері:
• Қаржыландырудың қысқаруы: 80 млрд теңге республикалық бюджеттен бөлінбеген.
• Қаражат игерілмеуі: 20,8 млн теңге министрлік тарапынан жұмсалмаған.
• Қаржылық үнем: 4,5 млн теңге жоспардан үнемделген.
Бастапқыда министрлікке 499,6 млрд теңге бөлінген. Бірақ жыл ішінде нақтылаудан кейін бұл сома 2,4 млрд теңгеге қысқарып, 497,2 млрд теңгені құрады. Қаржының қысқаруына мал мен құс арасындағы жұқпалы ауруларға қарсы шараларға арналған шығындардың азаюы себеп болды.
Бұл – алаңдатарлық белгі. Себебі ветеринарлық қауіпсіздікке бөлінетін қаржы азайса, бұл болашақта азық-түлік тізбегінде үлкен қауіптерге алып келуі мүмкін. Аурудың таралуы егіс алқаптарына, ет пен сүт өнімдеріне әсер етіп, экспорт пен ішкі нарықты тұрақсыздандыруы мүмкін.
2024 жылға жоспарланған 70 тікелей нәтиженің:
• 65-і орындалды
• 4-уі орындалмады
• 1-еуі — іске асыру сатысында
20 қорытынды нәтижеден:
• 18-і орындалды
• 2-уі орындалмады
Қағаз жүзінде бұл – қанағаттанарлық нәтиже. Алайда орындалмаған 4 нәтиже мен 2 қорытынды мақсат – маңызды жобалардың іске аспағанын білдіруі мүмкін. Мысалы: өнімділікті арттыру, аурулармен күрес немесе фермерлерге қолдау көрсету бағыттары.
Ауыл шаруашылығы министрлігінің 2024 жылғы бюджетінің орындалуы – жай ғана статистика емес, бұл агросаланы басқарудың тиімділігін көрсететін айна. 86,1 % игеру – формальды түрде қалыпты көрінуі мүмкін. Бірақ 80 млрд теңгенің игерілмей қалуы – өте маңызды мүмкіндік пен ресурс жоғалту. Әрбір бөлінген теңге нақты нәтижеге – өнім көлемінің артуына, экспорттың өсуіне, ішкі нарықтың тұрақтылығына әкелуі тиіс. Қазақстанға жай ғана агросаясат емес, стратегиялық әрі тиімді ауыл шаруашылығы саясаты қажет.