2010 жылдан 2024 жылға дейінгі кезеңде Ұлыбританияның монетарлық саясаты айтарлықтай өзгерістерге ұшырап, ел бірнеше маңызды шараларды қабылдауға мәжбүр болды. Осы кезеңдегі негізгі назар төмен пайыздық мөлшерлемелерді ұстап тұруға және сандық жұмсарту (QE) саясатын белсенді қолдануға бағытталды. Бұл шаралар Ұлыбритания экономикасына терең әсер етіп, бизнеске, үй шаруашылықтарына және мемлекеттік қаржыға айтарлықтай ықпал етті.
Бұл мақалада біз осы монетарлық саясаттың британ экономикасына қалай әсер еткенін, тек қана Фискалдық зерттеулер институтының (IFS) «Консерваторлар және экономика, 2010-24» есебіндегі деректер мен талдауларға сүйене отырып қарастырамыз.
Төмен пайыздық мөлшерлемелер: Арзан ақшаның дәуірі
2008 жылғы жаһандық қаржы дағдарысынан кейін Ұлыбритания Банкі базалық пайыздық мөлшерлемені 2009 жылы 0,5%-ға дейін күрт төмендету туралы шешім қабылдады. Осы сәттен бастап және 2022 жылға дейін ел тарихындағы ең ұзақ төмен пайыздық мөлшерлемелер кезеңін бастан өткерді, олар он жылдан астам уақыт ішінде 1%-дан төмен деңгейде қалды және COVID-19 пандемиясының шыңында рекордтық төмен 0,1%-ға жетті.
Мұндай саясаттың мақсаты экономикалық өсуді ынталандыру және әлсіз сұраныс пен төмен инфляция жағдайында дефляцияның алдын алу болды. Дәстүрлі монетарлық саясат құралдары таусылған кезде, төмен мөлшерлемелер экономиканы қолдаудың негізгі әдісіне айналды.
Бұл саясат бірнеше оң нәтижелер әкелді. Біріншіден, ол несие беруді бизнес пен тұтынушылар үшін қолжетімді етті, бұл тұтынушылық шығындардың ұлғаюына және инвестициялық белсенділіктің артуына ықпал етті. Екіншіден, үкімет қарызды өтеуге арналған шығындар төмен болғандықтан, салық жүктемесін айтарлықтай арттырмай, тапшылықты қаржыландыра алды.
Алайда, ұзақ мерзімді төмен мөлшерлемелер дәуірі бірқатар мәселелерді де тудырды. Негізгі мәселелердің бірі – активтер, әсіресе жылжымайтын мүлік бағасының күрт өсуі болды. Бұл мүліктік теңсіздіктің артуына әкелді, өйткені актив иелері айтарлықтай пайда көрді, ал жас ұрпақ үшін алғашқы баспана сатып алу қиынға соқты. Сонымен қатар, төмен мөлшерлемелер зейнетақы қорлары мен салымшылардың кірістілігін төмендетіп, олардың көпшілігін тәуекелі жоғары инвестицияларды іздеуге мәжбүр етті, бұл үй шаруашылықтары мен қаржы институттары үшін қаржылық тәуекелдерді арттырды.

Сандық жұмсарту: Монетарлық ынталандырудың жаңа дәуірі
Сандық жұмсарту (QE) 2010-2024 жылдар аралығында Ұлыбритания Банкі қолданған маңызды құралдардың бірі болды. 2009 жылы алғаш рет енгізілген QE бағдарламасы қаржы нарықтарындағы өтімділікті арттыру және облигацияларды, оның ішінде мемлекеттік және корпоративтік облигацияларды сатып алу арқылы экономиканы қолдау мақсатында жүзеге асырылды. Бұл экономикадағы ақшалай массаның көлемін ұлғайтып, қарыз құралдарының кірістілігін төмендетуге көмектесті, бұл кредит беруді қолжетімді етті.
2010-2022 жылдар аралығында Ұлыбритания Банкі QE бағдарламасының ауқымын бірнеше рет кеңейтті, әсіресе Brexit және COVID-19 пандемиясына жауап ретінде. Атап айтқанда, пандемия кезінде Ұлыбритания Банкі сатып алған активтердің көлемі 400 миллиард фунт стерлингтен астамға өсті, бұл ел тарихындағы ең ірі монетарлық интервенция болды.
Бұл шаралар қаржы нарықтарына айтарлықтай әсер етіп, акциялар мен жылжымайтын мүлік бағасының өсуін ынталандырды, сондай-ақ қарыз алу құнын төмендету арқылы корпоративтік секторды қолдады. Алайда, төмен мөлшерлемелер сияқты, QE де теңсіздіктің артуына ықпал етті, өйткені актив иелері бағаның өсуінен негізгі пайда көрді.
Сонымен қатар, QE-ді үздіксіз пайдалану инфляция мен қаржы жүйесінің тұрақтылығының ықтимал ұзақ мерзімді салдары туралы алаңдаушылық туғызды. Атап айтқанда, сыншылар ақшалай массаның жаппай өсуі болашақта инфляциялық қысымды тудыруы мүмкін деп, бұл Банктің инфляцияны басқарудағы қиындықтарын арттырады деп ескертті.
Қорытынды
2010 жылдан 2024 жылға дейінгі кезеңдегі Ұлыбританияның монетарлық саясаты ел экономикасына үлкен әсер етті. Төмен пайыздық мөлшерлемелер мен ауқымды сандық жұмсарту экономикалық дағдарыстардың салдарын жұмсартуға, тұтыну мен инвестицияларды қолдауға, сондай-ақ қаржы нарықтарын тұрақтандыруға көмектесті. Алайда, бұл шаралар сонымен қатар мүліктік теңсіздіктің артуына, әлеуетті қаржылық тәуекелдердің пайда болуына және мұндай саясаттың ұзақ мерзімді тұрақтылығына қатысты сұрақтардың туындауына әкелді.
Болашақта үкіметтер мен Ұлыбритания Банкі жоғары мемлекеттік қарыз жағдайында монетарлық саясатты қалыпқа келтіру және өзгеріп жатқан экономикалық жағдайларда теңгерімді сақтау сияқты күрделі мәселелерді шешуі қажет болады. Соңғы жылдардың тәжірибесі экономиканы ынталандыру мен қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ету арасындағы тепе-теңдікті сақтаудың елдің ұзақ мерзімді өркендеуі үшін өте маңызды екенін көрсетеді.


