Қазақстандағы энергетикалық және коммуналдық желілерді жаңғырту тек құбыр мен кабельді ауыстырумен шектелмейді. 2029 жылға дейін бұл жоба отандық өндірушілердің өнімдеріне шамамен 2 триллион теңге көлемінде сұраныс қалыптастырады. Ал алдағы екі жылдың өзінде қазақстандық зауыттарға 900 миллиард теңгеден астам сомаға материалдар мен жабдықтарға тапсырыс беріледі.
Бұл туралы Үкімет отырысында Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің өкілдері мәлімдеді. Іс жүзінде «Энергетика және коммуналдық секторларды жаңғырту» ұлттық жобасы елдегі ең ірі өнеркәсіптік тапсырыстардың біріне айналып отыр. Тек ол бизнесті қолдау бағдарламасы емес, инженерлік желілерді жаңарту жобасы ретінде жүзеге асырылуда.
Жоба бойынша сұраныс нақты салаларға бөлінген. Ең ірі көлем электрмен жабдықтау нысандарына тиесілі — 341,6 млрд теңге. Жылумен жабдықтауға 232 млрд теңге, сумен жабдықтауға 197,5 млрд теңге, ал су бұру жүйелеріне 177,8 млрд теңге бағытталады.
Әңгіме құбырлар, кабельдер, бекітпе арматурасы, темірбетон бұйымдары және қазақстандық кәсіпорындар қазірдің өзінде шығарып отырған басқа да өнімдер туралы болып отыр. Яғни мақсат жаңа өндірістер ашу емес, қолданыстағы зауыттарды бірнеше жылға тұрақты мемлекеттік тапсырыспен қамтамасыз ету.
Бұл сұраныстың импортқа кетпей, қазақстандық кәсіпорындарға бағытталуы үшін ұлттық жоба аясындағы сатып алулар отандық өнімге басымдық беретін арнайы электрондық платформа арқылы жүргізілуде. Қазірдің өзінде реестрге 500-ге жуық кәсіпорын енгізілген. Олар 14 мыңнан астам өнім түрін шығарады.
Іс жүзінде бұл мемлекет инфрақұрылымдық шығындарына ресми түрде қосылған дайын жеткізушілер базасы. Алғашқы сатып алулар да басталып кетті. Материалдар Семейдегі жылу желілерін реконструкциялау және Екібастұздағы жылу магистралін салу жобалары үшін сатып алынуда. Демек, бұл механизм тек жарияланып қана қоймай, нақты жұмыс істей бастады.
Осы тапсырысты қалыптастырып отырған инфрақұрылымдық бағдарламаның өзі де қарқынды кеңейіп келеді. 2026 жылы инженерлік желілерді жөндеу көлемі 6,6 мың шақырымнан 12 мың шақырымға дейін, яғни шамамен екі есеге ұлғаяды. Бұл мақсатқа 1,138 триллион теңге қарастырылған.
Оның ішінде 759 млрд теңге тікелей құрылыс-монтаж жұмыстарына жұмсалады. Ал 379 млрд теңге EPC-мердігерлері анықталған жобаларға бағытталады. Бұл жобалар бойынша қазақстандық өндірушілерден материалдарды сатып алу қатар жүргізілуде.
Бұл туралы Үкімет отырысында Ұлттық экономика вице-министрі Асан Дарбаев хабарлады.
Салыстыру үшін айтсақ, 2025 жылы осы мақсаттарға 547 млрд теңге бөлініп, 6,6 мың шақырым желі жөнделген болатын. Яғни 2026 жылы қаржыландыру көлемі жөндеу жұмыстарының физикалық өсімінен де жылдам артып отыр. Осы айырмашылықтың едәуір бөлігі қазақстандық өнеркәсіпке түсетін тапсырысқа айналмақ.
Қаржы тек жаңа желілер салуға емес, апат қаупін азайтуға да бағытталады. 2029 жылға дейін жоғары авариялық тәуекел аймағынан 70 коммуналдық кәсіпорынды шығару жоспарланған. Бұл — желілер мен жабдықтардың тозуы жылу, су және электрмен жабдықтаудың сенімділігіне тікелей қауіп төндіретін ұйымдар.
2025 жылы мұндай «қызыл аймақтан» 8 табиғи монополия субъектісі шығарылса, 2026 жылы тағы 8 кәсіпорынды жаңғырту жоспарланған.
Жалпы ұлттық жоба 247 табиғи монополия субъектісін қамтиды. Әрбір кәсіпорынның тәуекел аймағынан шығарылуы жаңа жабдық сатып алуды талап етеді. Демек, бұл да сол 500 өндіруші кіретін реестр үшін кезекті мемлекеттік тапсырыс.
Ұқсас тәсіл ағынды су тазарту құрылыстарын жаңғырту бағдарламасында да қолданылуда. Бағдарлама аясында жалпы құны 800 млрд теңгеден асатын 45 құрылыс және реконструкция жобасы іске асырылуда. Бұл өзекті мәселе, өйткені мұндай нысандардың орташа тозуы 65%-дан асады, ал кейбірінің пайдалануға берілгеніне 50 жылдан көп уақыт өткен.
Қазірдің өзінде 5 жоба аяқталды, ал Атырау, Қызылорда және Қаражалдағы тағы 3 нысанды 2026 жылдың соңына дейін пайдалануға беру жоспарланған.
Бұл тек экология немесе су бұру жүйесінің сенімділігі мәселесі емес. Сонымен бірге құрылыс материалдары мен жабдықтарына сұраныс қалыптастыратын тағы бір арна.
Жобалардың уақытылы іске асуын қамтамасыз ету үшін ұлттық жобаға жетекшілік ететін Премьер-министрдің орынбасары Қанат Бозымбаев әкімдіктерге 2026 жылғы жобаларды ерекше бақылауға алып, сонымен қатар 2027 жылдың жобаларын алдын ала дайындауды тапсырды. Бұл құрылыс маусымын рәсімдеу жұмыстарына жоғалтпау үшін қажет.
Жеке тапсырма есепке алу құралдарына қатысты берілді. Салалық министрліктер мен әкімдіктер әр өңірдің қажеттілігін айқындап, 2029 жылға дейін есепке алу құралдарын орнатудың бірыңғай жоспарын бекітуі тиіс.
«Су, жылу және электр энергиясын толық есепке алмайынша коммуналдық саланы толыққанды цифрландыру мүмкін емес»,
— деді Қанат Бозымбаев.
Бұл есептегіш құралдардың өзі де алдағы жылдары қазақстандық өндірушілер орындайтын ірі тапсырыстың бір бөлігіне айналатынын білдіреді.
Формалды түрде бұл инженерлік желілерді жаңарту бағдарламасы ғана. Ал экономикалық тұрғыдан алғанда — бұл отандық өнеркәсіпті ұзақ мерзімді тапсырыспен қамтамасыз ететін елдегі ең ірі мемлекеттік бағдарламалардың бірі. Оның тұрақты қаржыландыру көзі, нақты жеткізушілер реестрі және жұмыс істеп тұрған сатып алу тетігі бар. Ендігі негізгі сұрақ — қазақстандық өнеркәсіп мемлекет қалыптастырып отырған осы сұранысқа өндіріс көлемін уақытылы бейімдеп үлгере ала ма?
Бұл мақала жасанды интеллект көмегімен аударылды.
