Қазақстанның ауыл шаруашылығы және табиғи ресурстары

2025–2027 жылдары Қазақстан ауыл шаруашылығы, қоршаған ортаны қорғау, орман және су шаруашылығы сияқты негізгі бағыттарға қаржыландыруды едәуір ұлғайтуды жоспарлап отыр.

Бұл инвестициялар экологиялық жағдайды жақсартуға, агроөнеркәсіптік кешенді дамытуға және табиғи ресурстарды ұтымды пайдалануды қамтамасыз етуге бағытталған. Бұл мақалада біз бюджет қаражатының бөлінуі Қазақстанның ауыл шаруашылығы саласына, табиғи ресурстарына және экологиясына қалай әсер ететінін егжей-тегжейлі қарастырамыз.

Жалпы шығындар: негізгі бағыттар бойынша бөлінуі

2025–2027 жылдары «Ауыл шаруашылығы, су, орман, балық шаруашылығы, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар, қоршаған ортаны қорғау және жануарлар дүниесі, жер қатынастары» функционалдық тобы бойынша шығындар келесі түрде жоспарланған:

• 2025 жыл: 467 846 427 мың теңге,
• 2026 жыл: 380 323 349 мың теңге,
• 2027 жыл: 366 020 276 мың теңге.

Бұл қаражат қоршаған ортаның сапасын жақсартуға, табиғи ресурстарды қорғауға және ұтымды пайдалануға, агроөнеркәсіптік кешенді дамытуға және қаржылық және ақпараттық қызметтердің қолжетімділігін арттыруға бөлінеді.

1. Қоршаған ортаның сапасын жақсарту: климаттың өзгеруімен күрес

Қоршаған ортаның сапасын жақсартуға келесі шығындар жоспарланған:

• Жалпы сома: 40 348 165 мың теңге,
• 2025 жыл: 13 420 867 мың теңге,
• 2026 жыл: 13 483 392 мың теңге,
• 2027 жыл: 13 443 906 мың теңге.

Бұл қаражат елдегі экологиялық жағдайды тұрақтандыруға және жақсартуға, парниктік газдар шығарындыларын азайтуға, гидрометеорологиялық және экологиялық мониторингті дамытуға, сондай-ақ Қазақстанның «жасыл экономикаға» жедел көшуіне ықпал етуге бағытталған.

Күтілетін нәтижелер:

• Иесіз қауіпті қалдықтарды басқару бойынша орындалған жұмыстардың үлесі: 2025 жылы — 70,16%, 2026 жылы — 72,31%, 2027 жылы — 74,27%.
• 1990 жылмен салыстырғанда парниктік газдар шығарындыларының азаюы: 2025 жылы — 90%, 2026 жылы — 89%, 2027 жылы — 88%.
• Республика аумағын мемлекеттік бақылау желісімен метеорологиялық мониторинг үшін қамту — 65,6%; гидрологиялық мониторинг үшін — 73,1% жыл сайын.
• Халықты төмен көміртекті экономикаға көшу туралы ақпаратпен қамту: 2025 жылы — 4,2%, 2026 жылы — 4,6%, 2027 жылы — 5%.

Бұл шаралар елдегі экологиялық жағдайды жақсартуға және тұрақты дамуға жағдай жасауға бағытталған.

2. Табиғи ресурстарды қорғау: орман шаруашылығы және сирек кездесетін жануарлар түрлері

Өсімдіктер мен жануарлар дүниесін, ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды қорғауға, жаңғыртуға және ұтымды пайдалануға келесі шығындар жоспарланған:

• Жалпы сома: 206 479 179 мың теңге,
• 2025 жыл: 69 120 387 мың теңге,
• 2026 жыл: 69 202 543 мың теңге,
• 2027 жыл: 68 156 249 мың теңге.

Бұл қаражат орман ресурстары мен жануарлар дүниесін басқару және дамыту, Тұран жолбарысын қайта интродукциялау шарттарын жасау, сондай-ақ Ұлытау тау жотасының табиғи және тарихи-мәдени объектілерін қорғауға қолдау көрсетуге, орман шаруашылығы саласындағы білім мен ғылыми зерттеулердің қолжетімділігін арттыруға бағытталған.

Күтілетін нәтижелер:

• Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардағы және орман шаруашылығының мамандандырылған кәсіпорындарының аумақтарындағы орманды жерлердің ауданы: 2025 жылы — 1 760 мың га, 2026 жылы — 1 764 мың га, 2027 жылы — 1 768 мың га.
• Сирек және жойылып кету қаупі төнген тұяқты жануарлар түрлерінің санының өсуі (тугайлық бұғы: 2025 жылы — 0,76%, 2026 жылы — 0,77%, 2027 жылы — 0,78%; құлан: 2025 жылы — 0,95%, 2026 жылы — 0,96%, 2027 жылы — 0,97%).
• Орман шаруашылығы саласында ғылыми әзірлемелерді іс жүзінде қолданған ормандардың ауданы: жыл сайын — 1 400 га.

Бұл іс-шаралар биоәртүрлілікті сақтау және табиғи ресурстарды ұтымды пайдалануға бағытталған.

3. Балық шаруашылығын дамыту: су ресурстарын сақтау және жаңғырту

Балық шаруашылығын дамытуға келесі шығындар жоспарланған:

• Жалпы сома: 7 327 035 мың теңге,
• 2025 жыл: 2 301 363 мың теңге,
• 2026 жыл: 2 515 883 мың теңге,
• 2027 жыл: 2 509 789 мың теңге.

Бұл қаражат балық ресурстарын және басқа да су жануарларын басқаруға, дамытуға және сақтауға, олардың ұтымды пайдаланылуы мен жаңғыртылуын қамтамасыз етуге бағытталған.

Күтілетін нәтижелер:

• Балық ресурстарын және басқа да су жануарларын сақтау (балық аулау объектілері болып табылатын бағалы түрлер — жыл сайын 52 бірлік; жойылып кету қаупі төнген сирек түрлер — жыл сайын 18 бірлік).

Бұл шаралар су ресурстарын сақтауға және жаңғыртуға, сондай-ақ Қазақстандағы балық шаруашылығының тұрақты дамуын қамтамасыз етуге бағытталған.

4. Ветеринарияны дамыту: жануарлар денсаулығы және азық-түлік қауіпсіздігі

Ветеринарияны дамытуға келесі шығындар жоспарланған:

• Жалпы сома: 169 853 906 мың теңге,
• 2025 жыл: 57 406 067 мың теңге,
• 2026 жыл: 56 151 241 мың теңге,
• 2027 жыл: 56 296 598 мың теңге.

Бұл қаражат жануарлардың ауруларын диагностикалауға, эпизоотияға қарсы іс-шараларға, вакциналар мен ветеринариялық препараттарды сатып алуға, сондай-ақ тұрақты эпизоотиялық жағдайды қамтамасыз ету мақсатында қазақстандық кәсіпорындарға инспекция жүргізуге бағытталған.

Күтілетін нәтижелер:

• Жануарлардың ерекше қауіпті ауруларының диагностикамен қамтылған үлесі: жыл сайын — 36,2%.

Бұл шаралар жануарлардың денсаулығын сақтауға және елдің азық-түлік қауіпсіздігін қолдауға ықпал етеді.

5. Агроөнеркәсіп кешенін қолдау: қаржыландыру және қаржылық қызметтердің қолжетімділігі

Агроөнеркәсіп кешеніндегі қаржылық қызметтердің қолжетімділігін арттыруға келесі шығындар жоспарланған:

• Жалпы сома: 259 478 000 мың теңге,
• 2025 жыл: 87 826 100 мың теңге,
• 2026 жыл: 85 826 100 мың теңге,
• 2027 жыл: 85 826 100 мың теңге.

Бұл қаражат облигациялық қарыздар бойынша купондық сыйақыны жеңілдікті қаржыландыру үшін, кредиттеу және лизинг кезінде қаржы институттарының сыйақы мөлшерлемелерін субсидиялау үшін, сондай-ақ кепілдік пен сақтандыру шеңберінде кредиттерді кепілдендіруге жұмсалады.

Күтілетін нәтижелер:

• Купондық сыйақы есебінен қамтылған егіс алқаптарының ауданы: 2025 жылы — 3 209 мың га, 2026 жылы — 3 199 мың га, 2027 жылы — 3 189 мың га.
• Негізгі қарыз сомасының 85%-ына кепілдік берілуін жыл сайын қамтамасыз ету.
• Сақтандырылған егіс алқаптарының ауданы: 2025 жылы 307 мың га.
• Сақтандырылған жануарлардың саны: 2025 жылы 1 096 мың бас.

Бұл іс-шаралар азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспортын арттыруға ықпал етеді.

6. Егіншілікті дамыту: сорт сынау және фитосанитариялық жағдай

Егіншілікті дамытуға келесі шығындар жоспарланған:

• Жалпы сома: 49 466 823 мың теңге,
• 2025 жыл: 17 511 451 мың теңге,
• 2026 жыл: 16 731 557 мың теңге,
• 2027 жыл: 15 223 815 мың теңге.

Бұл қаражат ауыл шаруашылығы дақылдарының сорттарын сынауға және фитосанитариялық жағдайды қамтамасыз етуге бағытталған, бұл азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ететін және экспорттың өсуіне ықпал ететін бәсекеге қабілетті агроөнеркәсіптік кешен құруға мүмкіндік береді.

Күтілетін нәтижелер:

• Шегіртке зиянкестері мен карантиндік нысандарға қарсы химиялық өңдеумен қамтылған егіс алқаптарының үлесі: жыл сайын — 100%.

Бұл шаралар азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешенінің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға бағытталған.

7. Жер ресурстары туралы ақпараттың қолжетімділігін арттыру

Жер ресурстары туралы ақпараттың қолжетімділігін арттыруға келесі шығындар жоспарланған:

• Жалпы сома: 47 245 883 мың теңге,
• 2025 жыл: 15 252 347 мың теңге,
• 2026 жыл: 15 271 436 мың теңге,
• 2027 жыл: 16 722 100 мың теңге.

Бұл қаражат мемлекеттік жер кадастры туралы мәліметтерді қалыптастыруға, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлердің сандық және сапалық сипаттамаларын анықтауға, топырақты агрохимиялық тексеруге және жыртылатын жердің құнарлылық деңгейін бақылауға бағытталған.

Күтілетін нәтижелер:

• Жер ресурстарын ұтымды пайдалану үшін мемлекеттік жер кадастрының мәліметтерімен қамтамасыз ету деңгейі: 2025 жылы — 56,7%, 2026 жылы — 58,8%, 2027 жылы — 61%.
• Суармалы жерлердегі агромелиоративтік тексеру ауданы: жыл сайын — 2 323,1 мың га.
• Жыртылатын жердің жалпы ауданының агрохимиялық тексеруі: жыл сайын — 14,6%.

Бұл шаралар Қазақстанда жер ресурстарын пайдаланудың тиімділігін арттыруға ықпал етеді.

8. Агроөнеркәсіптік кешендегі ғылыми зерттеулер мен білімді дамыту

Агроөнеркәсіптік кешендегі ғылыми зерттеулер мен білімді дамытуға келесі шығындар жоспарланған:

• Жалпы сома: 35 101 642 мың теңге,
• 2025 жыл: 10 979 510 мың теңге,
• 2026 жыл: 10 903 445 мың теңге,
• 2027 жыл: 13 218 687 мың теңге.

Бұл қаражат АӨК негізгі бағыттары бойынша ғылыми-техникалық бағдарламаларды әзірлеуге, демонстрациялық алаңдар қызметін ұйымдастыру арқылы АӨК субъектілеріне ақысыз негізде ақпарат беруге, сондай-ақ оқу бағдарламаларын әзірлеу үшін сарапшыларды тартуға бағытталған.

Күтілетін нәтижелер:

• АӨК-де аяқталған ғылыми әзірлемелерді енгізу үлесі: 2025 жылы — 22%, 2026 жылы — 26%, 2027 жылы — 26%.
• Балық шаруашылығы саласында қолданбалы ғылыми зерттеулермен қамтылған Қазақстанның халықаралық және республикалық маңызы бар су қоймалары: 2025 жылы — 95%, 2026 жылы — 100%, 2027 жылы — 100%.
• АӨК субъектілерін білім тарату жүйесімен қамту: жыл сайын — 25%.

Бұл шаралар агроөнеркәсіптік кешенге озық технологиялар мен ғылыми әзірлемелерді енгізуге ықпал етеді.

9. Су ресурстарын тиімді басқару: аймақтардың тұрақты дамуы

Су ресурстарын тиімді басқаруға келесі шығындар жоспарланған:

• Жалпы сома: 235 294 140 мың теңге,
• 2025 жыл: 113 379 973 мың теңге,
• 2026 жыл: 68 770 177 мың теңге,
• 2027 жыл: 53 143 990 мың теңге.

Бұл қаражат республикалық меншік объектілерінің жұмыс істеуін қамтамасыз етуге, трансшекаралық өзендердегі 11 нысанды бірлесіп пайдалануға, оңтүстік өңірлерге суды экологиялық мақсатта жеткізуге және жаңа су қоймаларын салуға бағытталған.

Күтілетін нәтижелер:

• Экологиялық мақсатта суды жеткізу көлемі — 2 555 млн м³, 446 млн м³ өсіммен.
• 455 елді мекенді топтық су құбырларына қосу.
• 2025 жылы 12 су қоймасын қайта құруға арналған жобалық-сметалық құжаттаманы әзірлеу аяқталады.

Бұл шаралар өңірлерді сумен қамтамасыз етуді жақсартуға және су ресурстарын тұрақты басқаруға бағытталған.

 

Қорытынды

2025–2027 жылдарға арналған Қазақстандағы ауыл шаруашылығы, табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғауға арналған бюджет шығындары мемлекеттің бұл салалардағы стратегиялық маңыздылығын көрсетеді. Экология, агроөнеркәсіптік кешен және табиғи ресурстарға инвестициялар елдің тұрақты дамуына, биоәртүрлілікті сақтауға, азық-түлік қауіпсіздігін арттыруға және халықтың өмір сүру сапасын жақсартуға ықпал етеді. Бұл шараларды сәтті іске асыру экологиялық таза және экономикалық тұрғыдан тұрақты ел құру жолында маңызды қадам болмақ.

Лина Егель қызы

Economy.kz порталының сарапшысы