Жыл соңында өткен айлардың қорытындыларын шығарып, болашаққа жоспар құру дәстүрге айналды. Осыған орай, редакциямыз Қазақстанның 2024 жылғы экономикалық даму көрсеткіштері мен 2025 жылға арналған болжамдарын дайындады. Бұл шолу елдегі қазіргі қиындықтар мен мүмкіндіктерді ескере отырып жасалды.
2024 жыл Қазақстан экономикасы үшін қалыпты өсу кезеңі болды. Бірақ сыртқы және ішкі қиындықтар экономикаға әсер етті. Кейбір салаларда оң нәтижелер байқалғанымен, халық табысының төмендеуі, мұнай өндірудің баяулауы және инвестициялық белсенділіктің әлсіздігі жалпы экономикалық өсімге кедергі болды.
Жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) және негізгі өсім көздері
2024 жылдың 11 айының қорытындысы бойынша Қазақстанның ЖІӨ өсімі 4,4%-ды құрады. Негізгі өсім мұнайға қатысы жоқ секторларда байқалып, олар 5,1%-ға артты. Сауда (+8,2%), құрылыс (+10,3%) және ауыл шаруашылығы (+13,4%) салаларындағы көрсеткіштер айтарлықтай жоғары болды.
Сауда саласы ЖІӨ құрылымындағы үлесі 15,8% құрайтын маңызды секторлардың бірі ретінде ерекше қарқын көрсетті. Ең үлкен үлес азық-түлікке жатпайтын тауарлар саудасынан (+9,4%) және азық-түлік тауарларының бөлшек саудасынан (+9,0%) түсті. Дегенмен, халық табысының 0,2%-ға төмендеуі бұл өсімнің тұрақтылығына күмән туғызады.
Өңдеу өнеркәсібінде өсім 5,3%-ды құрады. Бұл саладағы жетекші бағыттар металлургия (+7,2%) және машина жасау (+6,9%) болды. Ал мұнай-газ өндірісіндегі өсім тек 0,1%-ды құрады, бұл мұнай өндіру көлемінің төмендеуімен байланысты. Жылдық мұнай өндіру болжамы 90,3 млн тоннадан 87,8 млн тоннаға төмендетілді.
Сыртқы сауда
Сыртқы сауда Қазақстан экономикасында маңызды рөл атқарады. 2024 жылдың қаңтар-қазан айларында сыртқы сауда балансы $20,1 млрд профицитпен қалыптасып, өткен жылмен салыстырғанда 33,4%-ға артты. Бұл экспорттың өсуі (+5,1%) және импорттың азаюы (-3,3%) есебінен жүзеге асты.
Экспорт көлемі $68,5 млрд-қа жетті, ал импорт $48,4 млрд болды. Импорттың азаюы негізінен машиналар мен жабдықтарға сұраныстың төмендеуімен байланысты.
Инвестициялық белсенділік
2024 жылдың 11 айында негізгі капиталға салынған инвестициялар 3,1%-ға ғана өсті, бұл өткен жылғы 14,6%-дық көрсеткіштен айтарлықтай төмен. Тау-кен өндірісі мен сауда салаларындағы инвестициялардың қысқаруы бұл көрсеткішке әсер етті. Инвестициялардың негізгі көзі мемлекеттік қаражат пен қарыздық қаржыландыру болды, бұл жеке инвесторлардың рөлінің төмендегенін көрсетеді.
Әлеуметтік аспектілер
Халықтың нақты табысы 0,2%-ға төмендеп, ішкі сұранысқа қысым көрсетуде. Бұл инфляцияның жоғары деңгейімен (8-9%) байланысты. Табыстың өсу қарқынының баяулауы ауыл шаруашылығына және құрылысқа мемлекеттік қолдау сияқты шаралардың тиімділігін азайтуда.
Өңірлік айырмашылықтар
Алматы мен Астана қалалары сауда және қызмет көрсету салаларында жоғары өсім көрсетіп, экономиканың локомотивтері болды. Ал мұнайға тәуелді өңірлер, мысалы, Атырау және Маңғыстау облыстары, инвестициялық белсенділіктің төмендеуінен қиындыққа тап болды.
Қиындықтар мен келешек
2024 жылы ЖІӨ өсімі 4,5%-ға жетуі мүмкін. Бұл сауда саласының қарқынды өсуі мен өңдеу өнеркәсібінің қалыпты дамуымен байланысты. Ал 2025 жылы экономикалық өсімнің негізгі қозғаушы күші мұнай-химия өнеркәсібі мен экспорт көлемінің ұлғаюы болады деп күтілуде.
Инфляцияның төмендеуі тұтынушылық шығындардың артуына ықпал етеді. Бірақ ол Ұлттық банк қойған 5%-дық мақсаттан жоғары деңгейде қалады. Мұны салықтық және бюджеттік реформаларды іске асыру арқылы шешуге болады.
|
Ұйымдар |
2025 жылға болжам |
|
Ұлттық экономика министрлігі |
5,6% |
|
Ұлттық банк |
5,0% |
|
Дүниежүзілік банк |
4,7% |
|
Халықаралық валюта қоры |
4,6% |
|
Азия даму банкі |
5,3% |
|
Еуразиялық даму банкі |
5,5% |
|
КОНСЕНСУС |
5,1% |
2024 жылдың қорытындысы Қазақстан экономикасын дамыту үшін жан-жақты тәсілдің қажет екенін көрсетті. Мұнайға тәуелсіз секторды нығайту, инвестициялық ахуалды жақсарту және халық табысын арттыру 2025 жылғы басты міндеттер болуы тиіс. Елдің болашағы мемлекет пен бизнестің бірлескен күш-жігеріне байланысты.
Қуаныш Бейсенғазин, Economy KZ порталының бас редакторы
