Қаржы нарығының құлдырауын болжау үшін күрделі формулалар мен суперкомпьютерлер қажет деп ойлайсыз ба? Бәлкім, жауап әлдеқайда қарапайым. Көп ғасырлар бұрынғы геометриялық пропорция — алтын қима (φ ≈ 1.618) — экономиканың құбылмалы табиғатын сипаттай алады деп санайтындар бар.
Тарихшылар оны — Гиза пирамидаларынан, суретшілер — Мона Лизадан, ал бүгінгі экономистер — нарық циклдерінен байқап отыр. Енді осы пропорция шын мәнінде нарықтағы дағдарыс нүктесін көрсете ала ма — соны нақты деректер арқылы тексеріп көрейік.
Алтын қима мен экономика: күтпеген байланыс
Алтын қима — әйгілі Фибоначчи қатарымен тығыз байланысты. Бұл қатарда әр сан алдыңғы екі санның қосындысынан құралады:
0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21…
Жанындағы сандардың қатынасы алтын қимаға жақындайды:
- 8 / 5 = 1.6
- 13 / 8 = 1.625
- 21 / 13 ≈ 1.615
Гипотеза: егер экономикалық циклдың (мысалы, өсудің бір шыңынан екіншісіне дейінгі уақыттың) ұзақтығын алтын қимаға бөлсек, нарықтағы түзетулер немесе дағдарыстар болатын уақыт аралығын табуға болады.
Өткен дағдарыстарға қолданып көрейік
Нақты уақыттан 1–2 жыл ауытқуы бар, бірақ белгілі бір заңдылық байқалады.
Қазіргі цикл 2020 жылғы COVID дағдарысынан кейін басталды. Орташа цикл ұзақтығы 10 жыл десек:
10 / 1.618 ≈ 6.18 жыл → 2026–2027 жылдар
Бұл аралықта келесі нарық құлдырауы немесе түзету басталуы мүмкін.
Өзіңіз тексеріп көріңіз
- Соңғы 30 жылдағы NASDAQ немесе Brent мұнайының деректерін алыңыз.
- Нарық шыңдарын белгілеңіз (мысалы, 2000, 2008, 2020).
- Әр цикл ұзақтығын φ-ға бөліңіз.
- Нәтижелер 2025–2028 жылдар аралығына түсетінін тексеріңіз.
Ескерту: нақты нәтиже үшін логарифмдік масштаб қолданған жөн.
Алтын қима келесі процестерді түсіндіруі мүмкін:
- Эллиот толқындары: трейдерлер бейсаналы түрде Фибоначчи деңгейлеріне назар аударады.
- Экономикалық өсім шегі: нарық белгілі бір деңгейде «қызып» кетеді.
- Өзін-өзі ұйымдастыру: нарықтар үйлесімді пропорцияға ұмтылады.
Бұл тәсілді абсолютті шындық деп қабылдауға болмайды. Бірақ ол нарықтың ішкі ырғағы мен адам психологиясын түсіну үшін пайдалы құрал бола алады.
Қосымша оқу үшін:
- «Эллиот толқындары» (Роберт Пректер)
- «Экономикадағы фракталдар» (Бенуа Мандельброт)
- φ = (1 + √5) / 2 — алтын қиманы есептеу формуласы
Ескерту: бұл әдіс ғылымда дәлелденген аксиома емес, классикалық талдауларды (фундаменталды немесе техникалық) алмастырмайды. Бірақ ол нарықтағы заңдылықты байқауға көмектесетін қызықты гипотеза ретінде қарастырылуы мүмкін.
Эллиот айтқандай: «Нарық — бұл хаос емес, ол адамдар психологиясының табиғи ырғақпен реттелген көрінісі.»