Атырау облысындағы 8 аумақ бюджетінің (Атырау қаласы мен жеті аудан) жиынтық нақтыланған жылдық кіріс жоспары 967 831,7 млн теңгені құрайды. 2026 жылғы 1 шілдеде өспелі қорытындымен орындалу 286 730,3 млн теңгеге, яғни жылдық жоспардың 29,6%-ына жетті. Есепті кезеңге белгіленген жиынтық түсімдер жоспары 78,3%-ға орындалды.
Аумақтар кірісінің 99,4%-ын салық түсімдері қамтамасыз етті (284 944,4 млн теңге). Негізгі капиталды сатудан түскен түсімдердің үлесі — 0,3% (961,8 млн теңге), салықтық емес түсімдердікі — 0,3% (823,9 млн теңге). Демек, облыс аумақтарының кіріс базасы негізінен салыққа сүйенеді.
Аумақтар бюджетінен бөлек, облыс деңгейінде басқарылатын облыстық бюджет қалыптастырылады. Есепті күнге оның меншікті салық түсімдері 74 474,9 млн теңгені, яғни жылдық жоспардың 49,4%-ын құрады. Оның негізгі бөлігін әлеуметтік салық қамтамасыз етеді. Республикалық бюджеттен берілетін трансферттерді қоса есептегенде, облыстық бюджет кірістерінің жалпы көлемі жылдық жоспардың 51,2%-ына орындалды. Облыстық бюджеттің көрсеткіштері аумақтар рейтингіне енгізілмей, бөлек қарастырылды.
Салық түсімдерінің құрылымы
Аумақтардың салық түсімдері салықтың негізгі 4 түрінен қалыптасқан. Табыс салығы орындалған салық түсімдерінің 38,8%-ын қамтамасыз етіп, жергілікті бюджеттердің басты кіріс көзіне айналды. Тауарларға, жұмыстар мен қызметтерге салынатын ішкі салықтардың үлесі — 33,9%, мүлік салығы — 26,5%, заңдық мәні бар әрекеттер үшін міндетті төлемдер — 0,8%.
Табыс салығы жеке табыс салығынан (72 877,6 млн теңге, салық түсімдерінің 25,6%-ы) және корпоративтік табыс салығынан (37 686,4 млн теңге, 13,2%) тұрады.
Жалпы түсімдегі үлесі 33,9% болатын тауарларға, жұмыстар мен қызметтерге салынатын ішкі салықтар жылдық жоспардың 37,4%-ына орындалды. Бұл салық түсімдерінің орташа көрсеткішінен (29,6%) жоғары.
Аумақтардың салық түсімдері бойынша рейтингі (2026 жылғы 1 шілде, млн теңге)
Салық базасының шоғырлануы
Атырау қаласы 8 аумақтық бюджеттің біреуін ғана құрағанымен, облыстың орындалған салық түсімдерінің 73,7%-ын қамтамасыз етеді. Қалған жеті ауданның үлесі — 26,3%. Ең ірі үш аумаққа (Атырау қ.ә., Жылыой ауданы және Махамбет ауданы) түсімдердің 96,8%-ы, ал алғашқы бес аумаққа 98,5%-ы тиесілі.
Аумақтар арасындағы салық түсімдерінің бөлінісі бойынша Херфиндаль-Хиршман индексі 5 923 тармақты құрады. Бұл салық базасының жоғары деңгейде шоғырланғанын көрсетеді. Атырау қаласының өзі облыс аумақтарындағы салық түсімдерінің 73,7%-ын қалыптастырады. Сондықтан жалпы облыстық көрсеткіштің динамикасы көбіне осы аумақ бюджетінің орындалуына тәуелді. Түсімі ең аз төрт аумақтың салық базасындағы жиынтық үлесі небәрі 2,3%.
Жоспарды орындаудағы көшбасшылар мен аутсайдерлер
Нақтыланған жылдық жоспардың орындалу қарқыны бойынша (жартыжылдық сызықтық межесі — 50%) Индер ауданы (44,7%), Мақат ауданы (42,2%) және Исатай ауданы (39,7%) көш бастап тұр. Ең төмен көрсеткіштер Жылыой ауданында (19,1%), Атырау қ.ә. (34,8%) және Қызылқоға ауданында (38,0%) тіркелді.
Есепті кезеңнің жиынтық жоспарын орындау бойынша Индер ауданы (140,0%), Құрманғазы ауданы (123,2%) және Исатай ауданы (110,3%) алда. Мақат ауданы (96,7%), Жылыой ауданы (93,2%) және Атырау қ.ә. (73,3%) кезең жоспарын 100%-ға жеткізе алмады. Есепті күнге жоспарлы межеден төмен қалған облыстағы жалғыз аумақтар — осылар.
Жылыой ауданында кезеңнің жиынтық жоспары 100%-ға жетпеді, ал жылдық жоспардың орындалу қарқыны облыстық орташа деңгейден төмен болды. Екі көрсеткіш те қатарынан артта қалуды көрсеткен жалғыз аумақ — осы аудан.
Атырау облысы аумақтарының кіріс базасының 99,4%-ы салық түсімдерінен қалыптасады. Оның ішінде табыс салығының үлесі 38,8%. Сондықтан аумақтар жоспарының орындалуы еңбекақы қоры мен компаниялар пайдасының динамикасына тікелей тәуелді.
Атырау қаласында салық базасының 73,7%-ы шоғырланған. Херфиндаль-Хиршман индексі 5 923 тармақты құрайды. Бұл жоғары шоғырлануды білдіреді: жалпы облыстық көрсеткіштердің динамикасын өзге аумақтардағы орташа жағдайдан гөрі Атырау қаласы бюджетінің орындалуы көбірек айқындайды.
1 шілдеде салық түсімдерінің жылдық жоспарға қатысты орташа облыстық орындалуы 29,6%-ды құрады. Бұл жартыжылдық сызықтық межеден (50%) төмен. Кезеңнің жиынтық жоспары да 78,0%-ға ғана орындалды. Яғни аумақтар есепті кезеңге өздері белгілеген жедел межелерге жете алмады.
Кезеңнің жиынтық жоспары мен жылдық жоспарға қатысты орындалу көрсеткіштері бір мезгілде облыстық орташа деңгейден төмен болған жалғыз аумақ — Жылыой ауданы. Есепті күнге салық жинаудағы ең айқын артта қалу осы ауданда байқалды.
Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы арнайы EconomyKZ.org үшін
