Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы 2026 жылғы тамызға арналған Қазақстан экономикасының екі негізгі көрсеткіші — теңге бағамы мен инфляция бойынша болжамдарын жаңартты. Модельдің екеуі де бір тұжырымға келіп отыр: алдағы айда жағдай жақсарады. Алайда күзде теңге әлсірей бастайды, ал инфляцияның құрылымы екіге бөлінеді — азық-түлік бағасының өсуі баяулайды, ал азық-түлікке жатпайтын тауарлар мен қызметтердегі инфляция екі таңбалы деңгейде қалады.
Теңге көктемгі деңгейге оралды — тамызға арналған болжам айтарлықтай жақсарды.
Шілде теңгенің күтпеген жерден нығайған айы болды. USD/KZT бағамының орташа айлық мәні маусымдағы бір доллар үшін 487,9 теңгеден шілдеде 471,7 теңгеге дейін төмендеді. Осылайша, бағам мамырдағы 469,2 теңге деңгейіне қайта оралды деуге болады. 2026 жылдың өткен кезеңіндегі орташа бағам бір доллар үшін 483,9 теңгені құрады.
Бюроның алдыңғы болжамында шілдедегі орташа айлық бағам 476,7 теңге болады деп көрсетілген. Демек, модель 5,0 теңгеге немесе шамамен 1,0%-ға қателесті. Салыстыру үшін, нақты бағам оптимистік сценарийдегі 459,2 теңгеден 12,5 теңгеге, яғни 2,7%-ға жоғары болды. Ал пессимистік сценарийдегі 494,1 теңгеге 22,4 теңге немесе 4,5% жетпеді. Нәтижесінде нақты динамика шекті сценарийлерге емес, тағы да базалық болжамға жақын түсті. Бюро мұны модельдің сенімділігін растайтын белгі деп бағалайды.
Материал жарияланған сәтте орташа айлық бағам бір доллар үшін 473,0 теңге деп бағаланып отыр. Алдағы айларға арналған жаңартылған болжам мынадай:
Тамыз: оптимистік сценарий — бір доллар үшін 453,1 теңге, базалық — 470,5, пессимистік — 488,0
Қыркүйек: оптимистік — 468,5, базалық — 486,0, пессимистік — 503,4
Қазан: оптимистік — 482,3, базалық — 499,7, пессимистік — 517,2
Қараша: оптимистік — 479,1, базалық — 496,6, пессимистік — 514,0
Желтоқсан: оптимистік — 476,7, базалық — 494,2, пессимистік — 511,7
Базалық сценарий бойынша тамызда теңгенің орташа бағамы шілдедегі деңгейге жуық сақталады. Модель әзірге нығаюдан кейін бірден түзету болады деп күтпейді. Бірақ одан әрі траектория өзгереді: орташа айлық бағам қыркүйекте 486,0 теңгеге дейін көтеріліп, қазанда 499,7 теңгелік жергілікті шегіне жетеді. Содан кейін теңге ішінара нығайып, қарашада 496,6 теңгеге, желтоқсанда 494,2 теңгеге түседі.
Болжам әр кезең бойынша әркелкі қайта қаралған. Алдыңғы нұсқада тамызға арналған базалық бағам 484,7 теңге деп көрсетілсе, жаңа болжам әлдеқайда төмен әрі оптимистік — 470,5 теңге. Қыркүйекке берілген баға айтарлықтай өзгерген жоқ. Ал төртінші тоқсанға арналған болжам, керісінше, сақтыққа ойысқан. Бұған дейін қазан-желтоқсандағы базалық бағам 485-490 теңге шамасында бағаланса, енді модель 494-500 теңге аралығын қарастырып отыр. Басқаша айтқанда, жаңартылған болжам шілдедегі нығаюды жылдың қалған бөлігіне жай ғана көшіре салған жоқ. Ол теңгенің қысқа мерзімдегі мықты позициясын ескеріп, күзге қарай әлсіреу ықтималдығын да сақтап қалды.
Бюро жыл соңына дейінгі негізгі тәуекелдер ретінде мұнайдың әлемдік бағасын, доллардың жаһандық нарықтағы құнын, экспорттық валюта түсімінің көлемін, импорттық төлемдерді және ел ішіндегі шетел валютасына сұранысты атайды. Brent мұнайының арзандауы мен доллардың күшеюі қатар жүрсе, нарық пессимистік сценарийге жақындауы мүмкін. Ал мұнай нарығындағы қолайлы жағдай мен валютаның тұрақты ұсынысы бағамды базалық немесе оптимистік деңгейге жақын ұстайды.
Болжам 2011 жылғы қаңтардан бергі USD/KZT бағамының стационарлық түрге келтірілген орташа айлық деректеріне сүйеніп жасалған және төрт тәуелсіз эконометрикалық модельдің консенсусын білдіреді. 2026 жылғы болжамның орташа салыстырмалы қатесі 0,3%, орташа абсолюттік қатесі 1,2 теңге болды. Шілдеде базалық сценарийден ауытқу 1,0% немесе 4,9 теңгені құрады.
Инфляция тамызда алғаш рет бір таңбалы деңгейге түседі — бірақ оның барлық құрамдасы бірдей емес
Жылдық инфляция маусымдағы 10,3%-дан шілдеде 10,2%-ға дейін баяулады. Бағаның айлық өсімі де 0,8%-дан 0,6%-ға төмендеді. Яғни дезинфляция жылдық та, айлық та есепте жалғасып жатыр. Бірақ көрсеткіштің ішкі құрылымы әлі де әркелкі: азық-түлік бағасы бір жылда 10,1%-ға, бір айда 0,4%-ға өсті. Азық-түлікке жатпайтын тауарлар тиісінше 11,7% және 0,7%-ға, ақылы қызметтер 9,2% және 0,7%-ға қымбаттады.
Бюроның шілдеге арналған алдыңғы болжамында жылдық инфляция 10,3%, айлық инфляция 0,6% болады деп көрсетілген. Нақты жылдық көрсеткіш болжамнан небәрі 0,1 пайыздық тармаққа төмен болды, ал айлық динамика болжаммен толық сәйкес келді. Жекелеген құрамдастар бойынша айырмашылық мынадай: азық-түлік — болжам 10,0%, нақты көрсеткіш 10,1%, ауытқу 0,1 п.т.; азық-түлікке жатпайтын тауарлар — 11,5% және 11,7%, ауытқу 0,2 п.т.; ақылы қызметтер — 9,6% және 9,2%, ауытқу 0,4 п.т. Соңғысы ең үлкен айырмашылық болды. Айлық есепте азық-түлік пен азық-түлікке жатпайтын тауарлар бойынша болжам нақты көрсеткішпен дәл келді — тиісінше 0,4% және 0,7%. Ал қызметтер күтілгеннен баяу қымбаттады — болжамдағы 0,9%-дың орнына 0,7%.
Бюро жанар-жағармай бағасына мониторингтің аяқталуы мен коммуналдық тарифтерге қойылған шектеулердің бір бөлігінің алынуы жалпы индексті әзірге айтарлықтай жеделдетпегенін атап өтті. Дегенмен жанармай мен тарифтердің қымбаттауы көлік, логистика және қызмет көрсету шығындарына уақыт өте келе ауысуы мүмкін. Сондықтан тәуекел жылдың екінші жартысында да сақталады. Бұған ақша-несие саясатының жұмсаруы да қосылады: маусымда базалық мөлшерлеме 18,0%-дан 16,75%-ға төмендетілді. Бұл несие беру шарттары мен ішкі сұранысты біртіндеп өзгертеді, бірақ мұндай шешім бағаға бірден әсер етпейді.
Болжамның негізгі бағыты өзгерген жоқ — инфляция тамызда бір таңбалы деңгейге түсіп, 2026 жылдың соңына дейін сол аралықта қалады деп күтілуде. Бірақ траектория төмен қарай қайта қаралды.
Тамызға арналған болжам 9,9% деңгейінде сақталды.
Қыркүйектегі баға 9,6%-дан 9,5%-ға, қазандағысы 9,9%-дан 9,8%-ға, қарашадағысы 9,7%-дан 9,6%-ға, желтоқсандағысы 9,6%-дан 9,4%-ға төмендетілді. Ұзақ мерзімді болжамдағы өзгеріс одан да анық: 2027 жылғы ақпанға арналған болжам 9,0%-дан 8,7%-ға, маусымға арналған болжам 9,0%-дан 8,6%-ға түсірілді.
Жыл соңына дейінгі айлық болжам мынадай:
Тамыз: жылдық инфляция 9,9%, айлық өсім 0,6%; азық-түлік 9,9% (бір айда 0,5%); азық-түлікке жатпайтын тауарлар 11,2% (0,7%); ақылы қызметтер 8,6% (0,7%)
Қыркүйек: жылдық инфляция 9,5% (бір айда 0,7%); азық-түлік 9,1%, ал айлық өсім небәрі 0,2% шамасында; азық-түлікке жатпайтын тауарлар 10,3%; қызметтер 8,5%
Қазан: жылдық инфляция уақытша 9,8%-ға көтеріледі. Бұл дезинфляцияның тоқтауынан емес, база әсерінен және азық-түлікке жатпайтын тауарлар бағасының болжам бойынша бір айда 1,2%-ға өсуінен болады; қызметтер инфляциясы жылдық есепте 10,3%-ға дейін жеделдеуі мүмкін
Қараша: жылдық инфляция 9,6%-ға дейін төмендейді
Желтоқсан: жылдық инфляция 9,4%, оның ішінде азық-түлік — 8,0%, азық-түлікке жатпайтын тауарлар — 10,3%, ақылы қызметтер — 10,4%
Ең үлкен өзгеріс азық-түлік сегментіне қатысты болды. Азық-түлік инфляциясының желтоқсанға арналған болжамы 9,9%-дан 8,0%-ға дейін төмендетілді. Бюро мұны маусымдық дезинфляциялық әсердің күштірек болуымен байланыстырады. Азық-түлікке жатпайтын тауарлар мен қызметтер бойынша болжам азырақ өзгерді: желтоқсанда азық-түлікке жатпайтын тауарлар бағасының өсімі 10,7%-дан 10,3%-ға, қызметтер бойынша 10,9%-дан 10,4%-ға төмендетілді. Яғни жалпы болжам жақсарғанымен, бұл екі санаттағы инфляция жыл соңында да 10%-дан жоғары қалады.
Желтоқсанға қарай инфляцияның құрылымы түбегейлі өзгереді. Бұған дейін бағаға қысымның негізгі көздерінің бірі болған азық-түлік енді дезинфляцияны алға сүйрейтін басты факторға айналады. Ал азық-түлікке жатпайтын тауарлар мен ақылы қызметтердегі өсім екі таңбалы деңгейде сақталады. Сондықтан жалпы индекстің 10%-дан төмендеуін инфляциялық циклдің аяқталуы деп бірден қабылдауға болмайды. Дұрысы — оның құрылымы өзгеріп жатыр деу. Азық-түлік сегментіндегі қысым бәсеңдейді, бірақ жинақталған шығындар, тарифтік шешімдер мен жанама әсерлер айқынырақ байқалатын азық-түлікке жатпайтын тауарлар мен қызметтерде тұрақты күйінде қалады.
Болжам 2011 жылғы қаңтардан бергі стационарлық түрге келтірілген деректер негізінде жасалған және тәуелсіз эконометрикалық модельдердің консенсусын білдіреді. 2026 жылғы болжамның орташа қатесі жылдық есепте 0,2 пайыздық тармақ, айлық есепте 0,02 п.т. болды. Шілдеде болжамнан ауытқу жылдық есепте небәрі 0,1 п.т., айлық есепте 0,0 п.т. құрады.
Екі болжамды бірге қарасақ, бұл нені білдіреді
Екі болжам да экономикада біртіндеп қалыпқа келу жүріп жатқанын көрсетеді. Бірақ бұл жол түзу емес. Тамызда теңге аздап тыныстап алады да, күзге қарай әлсірей бастайды. Бағам қазанда жергілікті шегіне жетеді. Инфляция қазіргі цикл басталғалы алғаш рет тамызда 10%-дан төмен түседі. Алайда күзде, нақтырақ айтқанда қазанда, төмендеу уақытша баяулайды. Бұған база әсері мен азық-түлікке жатпайтын тауарлар бағасының жеделдеуі себеп болады. Бұл тауарлар теңге бағамына, жанармайға және импорттық шығындарға сезімтал. Екі құжаттың түйіні ұқсас: қысқа мерзімді көрініс жақсарды, бірақ бұл жақсарудың сапасы біркелкі емес. Жылдың екінші жартысындағы басты тәуекел — валюта бағамы мен тарифтерден туындайтын шығындардың азық-түліктен тыс тұтыну бағаларына ауысуы.
Дисклеймер: екі материал да аналитикалық сипатта және жеке инвестициялық ұсыным болып саналмайды. Валюта бағамы жаңалықтарға, сыртқы күйзелістерге және нарық қатысушыларының мінез-құлқындағы өзгерістерге сезімтал. Ал инфляция нақты ұсыныс күйзелістері, тарифтік саясаттағы өзгерістер, сыртқы баға факторлары мен экономикалық агенттердің мінез-құлқындағы ауысулар салдарынан болжамды траекториядан ауытқуы мүмкін. Сондықтан нақты көрсеткіштер сценарийлік бағалардан өзгеше болуы ықтимал.
Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы арнайы EconomyKZ.org үшін